Specjalistyczna Poradnia Psychoonkologii

Psychoonkolog w Warszawie – kiedy warto skorzystać ze wsparcia?

Wsparcie psychoonkologiczne można rozważyć na różnych etapach choroby nowotworowej — od momentu diagnozy i przygotowania do leczenia, przez terapię onkologiczną, aż po okres kontroli i powrotu do codziennego funkcjonowania. Z konsultacji mogą korzystać również bliscy osoby chorej, jeśli choroba zaczyna znacząco wpływać na ich własne emocje i funkcjonowanie.

Powodem zgłoszenia może być między innymi:

• silny lęk przed leczeniem lub jego skutkami,
• trudność w poradzeniu sobie z diagnozą,
• poczucie przytłoczenia ilością informacji i decyzji,
• problemy ze snem związane z napięciem,
• utrzymujący się smutek lub wycofanie,
• lęk przed wynikami kolejnych badań,
• obawa przed nawrotem choroby,
• trudność w rozmowie z bliskimi o chorobie,
• zmiana obrazu własnego ciała lub poczucia własnej wartości,
• trudność z powrotem do wcześniejszych ról po zakończeniu leczenia,
• przeciążenie związane z opieką nad chorą osobą.

Nie trzeba czekać, aż napięcie stanie się skrajnie nasilone. Konsultacja może być pomocna również wtedy, gdy pacjent funkcjonuje na co dzień, ale coraz więcej energii zajmuje mu radzenie sobie z niepewnością, lękiem lub zmianami wywołanymi chorobą.

Czym zajmuje się psychoonkologia?

W swojej pracy psychoonkologowie skupiają się głównie na trzech obszarach działania. Jest to przede wszystkim profilaktyka osób chorych na nowotwór, wsparcie chorych oraz ich bliskich, a także edukacja personelu, który pracuje na co dzień z osobami chorymi.

Obszary działania psychoonkologii

Profilaktyka oznacza tutaj szeroko rozumianą edukację pod kątem onkologii. To między innymi organizacja kampanii profilaktycznych, a także propagowanie zdrowego trybu życia wyłączającego kancerogenne czynniki. Jest to także zachęcanie do badań okresowym i przesiewowym. Działania te są bardzo istotne, a szczególnie pod kątem zapobiegania nowym zachorowaniom oraz zmiany sposobu postrzegania samej choroby, czyli tzw. „odczarowanie raka”, który wciąż pozostaje tematem tabu.

Kolejnym obszarem psychoonkologii, a także jednym z zadań psychoonkologa jest towarzyszenie pacjentom chorującym na nowotwór oraz wspieranie ich, a także ich bliskich podczas przechodzenia przez chorobę. Najważniejsza w pracy jest pomoc w odnalezieniu się w tej trudnej sytuacji oraz minimalizowanie negatywnych skutków, które mogą pojawić się w obszarze psychiki pacjenta.

Konieczne jest zbudowanie odpowiedniego systemu wsparcia – wewnętrznego, związanego z poczuciem własnej wartości, optymizmem, kreatywnością, jak i poczuciem humoru; oraz zewnętrznego, który stanowi rodzina, bliscy, przyjaciele i wszyscy współpracownicy.

Jest to też edukacja związana z technikami zmiany postaw i myśli, sposobów redukcji stresu, a także poprawy samopoczucia, takich jak: relaksacja, wizualizacja czy treningi oddechowe.

Ostatnim zadaniem współczesnej psychoonkologii jest edukacja lekarzy, pielęgniarek, ale też całego personelu pomocniczego. Każdego dnia pracują oni z pacjentami chorującymi nowotworowo oraz ich bliskimi.

Czy po diagnozie nowotworu każda reakcja emocjonalna oznacza problem psychiczny?

Nie. Diagnoza choroby nowotworowej może wiązać się z lękiem, smutkiem, złością, niedowierzaniem, poczuciem niesprawiedliwości albo niepewnością dotyczącą przyszłości.

Sama obecność trudnych emocji nie oznacza automatycznie zaburzenia psychicznego.

Znaczenie ma między innymi:

• intensywność emocji,
• czas ich utrzymywania się,
• możliwość odpoczynku i regeneracji,
• wpływ na sen i codzienne funkcjonowanie,
• możliwość korzystania ze wsparcia innych osób,
• zdolność do uczestniczenia w leczeniu i podejmowania codziennych decyzji.

Nie ma jednego „prawidłowego” sposobu przeżywania choroby.

Jedna osoba potrzebuje dużo rozmowy i kontaktu z bliskimi, druga więcej prywatności. Jedna chce szybko poznawać szczegóły leczenia, inna potrzebuje czasu na uporządkowanie informacji.

Celem wsparcia psychoonkologicznego nie jest narzucenie pacjentowi określonego sposobu reagowania, lecz pomoc w poradzeniu sobie z sytuacją w sposób możliwie dopasowany do jego potrzeb i możliwości.

Lęk przed leczeniem onkologicznym – kiedy warto o nim porozmawiać?

Leczenie onkologiczne może wiązać się z obawami dotyczącymi bólu, działań niepożądanych, pobytu w szpitalu, zmian wyglądu, utraty samodzielności albo wpływu terapii na życie rodzinne i zawodowe.

Część napięcia może wynikać z samej niepewności:

„Jak będę się czuć?”
„Czy dam radę przejść przez leczenie?”
„Jak zmieni się moje życie?”
„Co będzie z moją rodziną?”

Takie pytania są zrozumiałe.

Problem może jednak narastać, gdy lęk:

• uniemożliwia sen,
• utrudnia koncentrację podczas rozmów z lekarzem,
• prowadzi do ciągłego poszukiwania kolejnych informacji,
• powoduje unikanie rozmów o leczeniu,
• wywołuje napady silnego niepokoju,
• zaczyna znacząco wpływać na codzienne decyzje.

Wsparcie psychologiczne nie zastępuje rozmowy z onkologiem o medycznych aspektach leczenia. Może natomiast pomóc w radzeniu sobie z emocjami, które pojawiają się wokół terapii.

Lęk przed nawrotem choroby nowotworowej

Obawa, że choroba może powrócić, może utrzymywać się również wtedy, gdy leczenie zostało zakończone, a pacjent pozostaje pod kontrolą lekarską.

Szczególnie trudne może być interpretowanie nowych odczuć z ciała.

Ból, zmęczenie czy inna dolegliwość mogą szybko uruchomić myśl: „Czy to znowu rak?”

Może wtedy powstać schemat: odczucie z ciała → obawa przed nawrotem → dokładniejsza obserwacja organizmu → większe napięcie → jeszcze większe skupienie na objawach.

Nie oznacza to, że należy ignorować nowe dolegliwości. Objawy wymagające oceny medycznej powinny być konsultowane z odpowiednim lekarzem.

Wsparcie psychoonkologiczne może natomiast pomagać w radzeniu sobie z niepewnością i lękiem, które pozostają nawet pomiędzy kolejnymi kontrolami.

Co dzieje się psychicznie po zakończeniu leczenia?

Moment zakończenia terapii bywa wyobrażany jako powrót do normalności. W praktyce doświadczenia pacjentów mogą być bardziej złożone.

Może pojawić się jednocześnie:

• ulga,
• radość,
• zmęczenie,
• poczucie zagubienia,
• obawa przed nawrotem,
• trudność w powrocie do wcześniejszego rytmu życia.

Podczas aktywnego leczenia codzienność jest często podporządkowana wizytom, badaniom i kolejnym etapom terapii. Po jego zakończeniu część tej struktury znika.

Otoczenie może oczekiwać: „Teraz wszystko wróci do normy”.

Pacjent może natomiast nadal mierzyć się z konsekwencjami fizycznymi i emocjonalnymi wcześniejszych doświadczeń.

Powrót do codziennego funkcjonowania nie musi oznaczać odtworzenia życia dokładnie takiego, jakie było przed chorobą. Dla części osób ważnym zadaniem staje się odnalezienie sposobu funkcjonowania uwzględniającego to, co wydarzyło się podczas leczenia.

Czy pozytywne myślenie wpływa na wynik leczenia nowotworu?

Pacjenci czasem słyszą:

„Musisz myśleć pozytywnie”.
„Nie możesz się poddawać”.
„Najważniejsze jest nastawienie”.

Takie komunikaty mogą zwiększać presję i prowadzić do poczucia winy, gdy pojawiają się strach, złość lub smutek.

Pacjent nie musi być stale pozytywnie nastawiony, aby właściwie przeżywać chorobę.

Wsparcie psychoonkologiczne nie polega na przekonywaniu, że pozytywne myślenie wyleczy chorobę nowotworową. Leczenie nowotworu należy do zespołu medycznego prowadzącego terapię onkologiczną.

Pomoc psychologiczna dotyczy natomiast radzenia sobie z emocjonalnymi i społecznymi konsekwencjami choroby oraz leczenia.

Choroba nowotworowa a zmiana obrazu własnego ciała

Leczenie onkologiczne może wpływać na wygląd i sposób, w jaki pacjent postrzega własne ciało.

Znaczenie mogą mieć między innymi:

• zmiany masy ciała,
• utrata włosów,
• blizny,
• zmiany wynikające z zabiegu operacyjnego,
• ograniczenia sprawności,
• inne widoczne lub odczuwalne konsekwencje leczenia.

Zmiany te mogą wpływać nie tylko na samoocenę, ale również na:

• poczucie atrakcyjności,
• relacje intymne,
• komfort w sytuacjach społecznych,
• sposób ubierania się,
• gotowość do powrotu do wcześniejszych aktywności.

Nie każdy pacjent doświadcza takich trudności, a ich nasilenie może być bardzo różne.

Jeżeli zmiana wyglądu lub funkcjonowania ciała staje się źródłem utrzymującego się cierpienia, warto uwzględnić ten obszar w rozmowie ze specjalistą.

Wsparcie dla partnera, rodziny i opiekuna osoby chorej

Bliska osoba może jednocześnie wspierać chorego i sama doświadczać silnego stresu.

Opiekunowie często zajmują się:

• organizacją wizyt,
• transportem,
• codziennymi obowiązkami,
• komunikacją z rodziną,
• opieką nad dziećmi lub innymi osobami,
• emocjonalnym wspieraniem pacjenta.

Przy długotrwałym obciążeniu własne potrzeby mogą schodzić na dalszy plan.

Niepokój może budzić sytuacja, w której opiekun:

• praktycznie nie odpoczywa,
• rezygnuje z własnego leczenia lub potrzeb,
• ma problemy ze snem,
• doświadcza utrzymującego się lęku,
• czuje, że cały ciężar odpowiedzialności spoczywa na nim,
• ma poczucie winy, gdy zajmuje się czymś niezwiązanym z chorobą.

Potrzeba wsparcia osoby bliskiej nie oznacza braku zaangażowania w opiekę. National Cancer Institute zwraca uwagę, że opiekunowie osób chorujących na nowotwory również mogą doświadczać znacznego obciążenia emocjonalnego i fizycznego.

Jeśli głównym problemem są potrzeby i przeciążenie członków rodziny, dostępna jest również Poradnia dla Rodzin Osób Chorych .

Psychoonkolog, psychoterapeuta czy psychiatra – jakiego wsparcia potrzebuję?

Rodzaj pomocy zależy od charakteru trudności.

Wsparcie psychoonkologiczne koncentruje się na psychologicznych konsekwencjach choroby nowotworowej, leczenia oraz sytuacji osób bliskich.

Psychoterapia może być właściwa, gdy trudności wymagają regularnej pracy nad emocjami, sposobem reagowania, relacjami lub adaptacją do zmian. Informacje o dostępnych konsultacjach znajdują się na stronie psychoterapia Warszawa .

Psychiatra jest lekarzem. Konsultację psychiatryczną warto rozważyć m.in. wtedy, gdy pojawiają się nasilone objawy depresyjne, silny lęk, poważne zaburzenia snu albo inne trudności wymagające oceny medycznej. Informacje o takiej formie pomocy znajdują się na stronie psychiatra Warszawa .

Poszczególne formy wsparcia mogą się uzupełniać, ale nie każda osoba potrzebuje wszystkich jednocześnie.

Czy psychoonkolog zastępuje lekarza onkologa?

Nie.

Wsparcie psychoonkologiczne dotyczy psychicznych i społecznych aspektów doświadczenia choroby. Nie zastępuje diagnostyki onkologicznej ani decyzji dotyczących leczenia nowotworu.

Pytania dotyczące między innymi:

• wyboru terapii onkologicznej,
• skuteczności konkretnego leczenia,
• dawkowania leków,
• interpretacji wyników badań,
• możliwych działań niepożądanych terapii

należy omawiać z odpowiednim lekarzem prowadzącym.

Podobnie nie należy samodzielnie zmieniać ani przerywać leczenia onkologicznego na podstawie informacji znalezionych w internecie lub porad osób nieprowadzących terapii medycznej.

Psychoonkolog może natomiast pomóc w radzeniu sobie z emocjami towarzyszącymi konieczności podejmowania trudnych decyzji i przechodzenia przez kolejne etapy leczenia.

Jak przygotować się do pierwszej konsultacji psychoonkologicznej?

Nie jest potrzebne specjalne przygotowanie.

Pacjent nie musi znać terminologii psychologicznej ani przygotowywać pełnej historii choroby.

Pomocne może być zastanowienie się nad kilkoma pytaniami:

• Co jest obecnie najtrudniejsze?
• Kiedy napięcie jest największe?
• Jak choroba wpływa na sen, relacje i codzienne funkcjonowanie?
• Czy są sytuacje, których zaczynam unikać?
• Jakiego rodzaju wsparcia potrzebuję od bliskich?
• Czy obecne trudności pojawiły się dopiero po diagnozie, czy występowały wcześniej?

Warto powiedzieć specjaliście również o wcześniejszym leczeniu psychiatrycznym lub psychoterapii, jeśli takie miały miejsce.

Nie trzeba podczas pierwszego spotkania poruszać wszystkich tematów naraz. Zakres rozmowy może być dopasowany do aktualnych potrzeb i gotowości pacjenta.

Kiedy nie należy czekać na planową konsultację psychoonkologiczną?

Planowe wsparcie psychologiczne nie jest świadczeniem ratunkowym.

Pilnej pomocy należy szukać szczególnie wtedy, gdy pojawiają się:

• myśli o odebraniu sobie życia połączone z zamiarem lub planem działania,
• bezpośrednie zagrożenie zrobieniem sobie krzywdy,
• poważne zaburzenia kontaktu z rzeczywistością,
• nagłe, znaczne pogorszenie stanu psychicznego stwarzające zagrożenie.

W przypadku ostrych objawów fizycznych związanych z chorobą lub leczeniem należy korzystać z zaleceń otrzymanych od zespołu medycznego prowadzącego terapię albo odpowiedniej pomocy medycznej.

Najczęstsze pytania o psychoonkologię

Czy do psychoonkologa można zgłosić się przed rozpoczęciem leczenia?

Tak. Jednym z momentów, w których wsparcie może być potrzebne, jest przygotowanie do leczenia onkologicznego lub zabiegu, szczególnie gdy towarzyszy temu silny lęk i poczucie przeciążenia.

Czy po zakończeniu leczenia psychoonkolog nadal może pomóc?

Tak. Zakończenie terapii może wiązać się z trudnością w powrocie do codziennego funkcjonowania, lękiem przed nawrotem albo napięciem związanym z badaniami kontrolnymi.

Czy psychoonkologia jest tylko dla pacjenta?

Nie. Choroba nowotworowa może silnie wpływać również na partnera, rodzinę i osoby sprawujące opiekę. Bliscy także mogą potrzebować wsparcia w radzeniu sobie z obciążeniem emocjonalnym.

Czy psychoonkolog leczy chorobę nowotworową?

Nie. Psychoonkologia dotyczy psychologicznych i społecznych aspektów choroby oraz leczenia. Diagnostyką i leczeniem nowotworu zajmuje się odpowiedni zespół medyczny.

Czy lęk przed nawrotem po zakończeniu leczenia jest powodem do konsultacji?

Może nim być, szczególnie jeśli obawa regularnie powraca, nasila się przed badaniami kontrolnymi, utrudnia sen albo powoduje ciągłe obserwowanie organizmu i ogranicza codzienne funkcjonowanie.