Specjalistyczna Poradnia Zaburzeń Snu

Psychiatrzy i psychoterapeuci od zaburzeń snu

Tempo życia, podatność na stres, silne przeżycia emocjonalne, codzienne kłopoty czy choroby przewlekłe to tylko niektóre czynniki, które mogą oddziaływać na jakość snu. Brak odpowiedniej regeneracji może pogarszać samopoczucie i codzienne funkcjonowanie.

Sen jest podstawową potrzebą fizjologiczną człowieka. Jego jakość wpływa na regenerację organizmu, funkcjonowanie w ciągu dnia oraz wiele procesów zachodzących w organizmie.

Zaburzenia snu nie dotyczą wyłącznie zbyt krótkiego snu. Mogą obejmować trudności z zasypianiem, wybudzenia, nadmierną senność, zaburzenia rytmu snu i czuwania, a także niepożądane zachowania pojawiające się podczas snu.

Problemy ze snem mogą mieć związek zarówno z czynnikami psychicznymi, jak i somatycznymi, stosowanymi lekami, substancjami lub innymi zaburzeniami snu. Dlatego przy utrzymujących się trudnościach ważna jest właściwa diagnostyka.

Pomoc w problemach ze snem świadczą lekarze psychiatrzy i psychoterapeuci zajmujący się zaburzeniami snu w Centrum Terapii Dialog w Warszawie i online.

Leczenie zaburzeń snu w Warszawie – kiedy warto zgłosić się do specjalisty?

Problemy ze snem warto skonsultować, gdy regularnie utrudniają zasypianie, powodują częste lub długie wybudzenia, prowadzą do zbyt wczesnego budzenia albo sprawiają, że w ciągu dnia trudno zachować koncentrację i odpowiednią sprawność.

Konsultacji może wymagać również nadmierna senność mimo pozornie wystarczającej ilości snu.

Znaczenie ma nie tylko liczba godzin spędzanych w łóżku, ale przede wszystkim:

• jak długo trwa problem,
• jak często występuje,
• czy istnieje odpowiednia możliwość snu,
• jak wygląda funkcjonowanie następnego dnia,
• czy pojawiają się inne objawy, np. chrapanie, przerwy w oddychaniu lub niekontrolowane zasypianie,
• czy stosowane są leki albo substancje mogące wpływać na sen.

Nie każdy problem ze snem jest bezsennością i nie każda bezsenność wymaga takiego samego leczenia. Pierwszym zadaniem diagnostyki jest ustalenie, jaki rodzaj problemu ze snem rzeczywiście występuje i co może go podtrzymywać.

Jakie zaburzenia snu mogą występować?

Problemy ze snem mogą przyjmować różne formy. Tradycyjnie wyróżnia się m.in. zaburzenia związane z ilością, jakością lub rytmem snu oraz niepożądane zjawiska pojawiające się podczas snu.

Do problemów dotyczących snu mogą należeć między innymi:

• bezsenność,
• nadmierna senność,
• narkolepsja,
• zaburzenia rytmu snu i czuwania,
• somnambulizm,
• koszmary senne,
• lęki nocne,
• inne nietypowe zachowania pojawiające się podczas snu.

Właściwe rozpoznanie ma znaczenie, ponieważ podobna skarga — np. „źle śpię” — może oznaczać różne problemy wymagające odmiennego postępowania.

Kiedy bezsenność staje się przewlekła?

Bezsenność może dotyczyć trudności z zasypianiem, utrzymaniem snu albo zbyt wczesnego budzenia pomimo odpowiednich warunków i możliwości snu.

Według aktualnie stosowanych kryteriów przewlekła bezsenność wiąże się z problemami występującymi co najmniej 3 razy w tygodniu przez co najmniej 3 miesiące oraz wpływającymi na funkcjonowanie.

Nie oznacza to jednak, że z konsultacją należy obowiązkowo czekać trzy miesiące.

Krótszy problem także może wymagać oceny, szczególnie gdy:

• jest bardzo nasilony,
• znacząco utrudnia pracę lub naukę,
• prowadzi do niebezpiecznej senności,
• rozpoczął się razem z innymi niepokojącymi objawami,
• powoduje coraz częstsze sięganie po alkohol lub środki nasenne.

Czas trwania pomaga określić charakter problemu, ale nie jest jedynym kryterium decyzji o szukaniu pomocy.

Problem z zasypianiem, nocne wybudzenia i zbyt wczesne budzenie – czy to ten sam problem?

Wszystkie te objawy mogą występować w bezsenności, ale ich wzorzec może dostarczać różnych informacji.

Trudności z zasypianiem oznaczają, że po położeniu się do łóżka sen długo nie przychodzi mimo odpowiednich warunków.

Problemy z utrzymaniem snu dotyczą częstych lub długich wybudzeń w nocy i trudności z ponownym zaśnięciem.

Zbyt wczesne budzenie oznacza regularne budzenie się wcześniej, niż osoba zamierzała, bez możliwości dalszego snu.

U jednej osoby może występować tylko jeden z tych wzorców, a u innej kilka jednocześnie.

Samo określenie typu problemu nie wskazuje jeszcze jednej konkretnej przyczyny. Dlatego podczas konsultacji ocenia się również rytm dnia, senność w ciągu dnia, przyjmowane substancje i leki oraz inne objawy.

Zmęczenie i senność to nie to samo

Pacjenci często używają określeń „jestem zmęczony” i „jestem senny” zamiennie, ale z diagnostycznego punktu widzenia warto je rozdzielić.

Zmęczenie może oznaczać brak energii, wyczerpanie lub poczucie przeciążenia bez wyraźnej tendencji do zaśnięcia.

Nadmierna senność oznacza natomiast zwiększoną skłonność do zasypiania, czasem również w sytuacjach, w których osoba chciałaby pozostać aktywna.

Osoba z bezsennością może czuć się bardzo wyczerpana, ale niekoniecznie zasypiać w ciągu dnia. Z kolei powtarzające się niekontrolowane zasypianie może kierować diagnostykę również w stronę innych zaburzeń snu.

Szczególnie istotna jest senność pojawiająca się podczas prowadzenia samochodu, obsługi maszyn lub innych czynności wymagających stałej koncentracji.

Chrapanie i wybudzenia – kiedy trzeba pomyśleć o bezdechu sennym?

Głośne chrapanie nie jest równoznaczne z bezdechem sennym, ale w połączeniu z innymi objawami może wymagać dalszej diagnostyki.

Warto powiedzieć lekarzowi, jeżeli występują:

• głośne, regularne chrapanie,
• obserwowane przez bliską osobę przerwy w oddychaniu podczas snu,
• gwałtowne nabieranie powietrza lub uczucie duszenia się w nocy,
• częste nocne wybudzenia,
• znaczna senność lub zmęczenie w ciągu dnia,
• poranne bóle głowy,
• częste nocne oddawanie moczu.

Osoba śpiąca może nie wiedzieć o przerwach w oddychaniu, dlatego informacje od partnera lub członka rodziny bywają szczególnie przydatne.

Bezdechu sennego nie rozpoznaje się wyłącznie na podstawie chrapania. W przypadku odpowiednich wskazań lekarz może zalecić dalszą diagnostykę snu.

„Nie mogę zasnąć o normalnej godzinie” – bezsenność czy przesunięty rytm dobowy?

Nie każda trudność z zaśnięciem wynika z bezsenności.

U części osób problem polega na tym, że ich rytm snu i czuwania jest przesunięty względem godzin wymaganych przez pracę, szkołę lub życie rodzinne.

Przykładowo osoba może:

• mieć bardzo dużą trudność z zaśnięciem o 22:00 lub 23:00,
• naturalnie zasypiać dopiero znacznie później,
• spać stosunkowo dobrze, jeżeli może sama wybrać późniejszą godzinę snu,
• mieć ogromny problem z porannym wstawaniem.

Taki wzorzec może różnić się od klasycznej bezsenności.

W zaburzeniach rytmu okołodobowego problemem jest niedopasowanie biologicznej pory snu do wymaganej pory funkcjonowania.

Dlatego skuteczne postępowanie nie zawsze polega na samym wcześniejszym położeniu się do łóżka.

Jak sobie pomóc przy problemach ze snem?

Oprócz właściwego leczenia warto zwrócić uwagę na czynniki środowiskowe i codzienne zachowania, które mogą utrudniać sen.

Pomocne mogą być między innymi:

• możliwie regularny rytm dnia i snu,
• regularna aktywność fizyczna dopasowana do stanu zdrowia,
• ograniczanie kofeiny szczególnie w późniejszych godzinach dnia,
• unikanie wykorzystywania alkoholu jako środka nasennego,
• zadbanie o wyciszenie i odpowiednie warunki w sypialni,
• ograniczenie zachowań silnie pobudzających bezpośrednio przed snem,
• wypracowanie powtarzalnego sposobu przygotowania do snu.

Takie działania mogą wspierać sen, ale przy przewlekłej bezsenności same podstawowe zasady higieny snu nie zawsze są wystarczającym leczeniem.

Higiena snu a CBT-I – to nie jest to samo

Higiena snu obejmuje zalecenia dotyczące warunków i zachowań sprzyjających prawidłowemu snowi, np. ograniczenia kofeiny, odpowiedniego środowiska w sypialni czy regularności rytmu dnia.

Może być pomocna, ale sama higiena snu nie jest pełnym leczeniem przewlekłej bezsenności.

W leczeniu przewlekłej bezsenności u dorosłych rekomendowaną metodą jest terapia poznawczo-behawioralna bezsenności, czyli CBT-I.

CBT-I może obejmować m.in.:

• pracę nad zachowaniami utrwalającymi bezsenność,
• kontrolę bodźców,
• odpowiednie zarządzanie czasem spędzanym w łóżku,
• pracę nad przekonaniami i lękiem dotyczącymi snu,
• elementy relaksacyjne i edukację dotyczącą snu.

Nie jest to po prostu rozszerzona lista zasad typu „nie korzystaj z telefonu przed snem”.

Jeśli wskazana jest regularna praca terapeutyczna, informacje o dostępnych formach pomocy znajdują się na stronie psychoterapia Warszawa .

Dlaczego próba „zmuszenia się do snu” może zwiększać problem?

Po kilku trudnych nocach naturalne jest coraz silniejsze koncentrowanie się na śnie.

Może pojawić się schemat: gorsza noc → obawa przed kolejną nocą → wcześniejsze kładzenie się do łóżka → kontrolowanie, czy sen już nadchodzi → większe napięcie → jeszcze większa trudność z zaśnięciem .

Pacjent może patrzeć na zegarek i obliczać: „Jeśli zasnę teraz, zostanie mi tylko pięć godzin”.

Łóżko zaczyna wtedy kojarzyć się z wysiłkiem, frustracją i czuwaniem zamiast ze snem.

To jeden z powodów, dla których leczenie przewlekłej bezsenności obejmuje pracę nad zachowaniami i przekonaniami związanymi ze snem, a nie wyłącznie próbę zwiększenia liczby godzin spędzanych w łóżku.

Dlaczego dzienniczek snu może być pomocny?

Sen bywa trudny do oceny wyłącznie z pamięci.

Przed konsultacją można przez około 1–2 tygodnie prowadzić prosty dzienniczek snu.

Można zapisywać:

• godzinę położenia się do łóżka,
• przybliżony czas zaśnięcia,
• liczbę i długość wybudzeń,
• godzinę ostatecznego przebudzenia,
• godzinę wstania z łóżka,
• drzemki,
• poziom senności w ciągu dnia,
• spożycie kofeiny i alkoholu,
• przyjmowane środki nasenne.

Nie trzeba mierzyć każdej minuty z dokładnością zegarka. Celem jest wychwycenie powtarzalnego wzorca.

Psychiatryczne leczenie zaburzeń snu

Konsultacja psychiatryczna może być potrzebna szczególnie wtedy, gdy problem ze snem jest nasilony, utrzymuje się, współwystępuje z depresją, lękiem lub innymi problemami psychicznymi albo gdy potrzebna jest ocena stosowanej farmakoterapii.

Leki mogą być elementem leczenia określonych problemów ze snem, ale ich zastosowanie powinno zależeć od rodzaju zaburzenia, stanu pacjenta oraz bilansu korzyści i ryzyka.

Nie należy samodzielnie dobierać silnych leków nasennych, zwiększać dawki ani stosować leków przepisanych innej osobie.

Jeśli bezsenność współwystępuje np. z depresją lub zaburzeniem lękowym, lekarz może uwzględnić również leczenie problemu podstawowego.

Informacje o konsultacji lekarskiej znajdują się na stronie psychiatra Warszawa .

Leki nasenne – kiedy wymagają ponownej oceny?

Warto ponownie omówić leczenie z lekarzem, gdy:

• lek jest stosowany znacznie dłużej, niż pierwotnie zakładano,
• jego działanie wydaje się coraz słabsze,
• pojawia się potrzeba zwiększania dawki,
• pacjent zaczyna przyjmować go częściej,
• pojawia się lęk przed nocą bez tabletki,
• występuje senność następnego dnia,
• lek jest łączony z alkoholem lub innymi środkami działającymi uspokajająco.

Nie należy samodzielnie zwiększać dawki ani przyjmować leków przepisanych innej osobie.

Benzodiazepin nie należy gwałtownie odstawiać po regularnym stosowaniu

Regularne stosowanie benzodiazepin może prowadzić do zależności fizycznej.

Oznacza to, że organizm adaptuje się do obecności leku, a gwałtowne odstawienie lub zbyt szybkie zmniejszenie dawki może wywołać objawy odstawienne.

Mogą obejmować m.in.:

• nasilenie bezsenności,
• lęk,
• drażliwość,
• drżenie,
• inne objawy neurologiczne.

W ciężkich przypadkach możliwe są również drgawki.

Dlatego po regularnym stosowaniu takich leków nie należy nagle ich odstawiać bez uzgodnienia planu z lekarzem.

Tempo zmniejszania dawki powinno być ustalane indywidualnie — nie istnieje jeden schemat odpowiedni dla wszystkich pacjentów.

Bezsenność może współwystępować z depresją i lękiem

Problemy ze snem często współwystępują z zaburzeniami psychicznymi, szczególnie depresją i zaburzeniami lękowymi.

Relacja może działać w obie strony. Lęk może utrudniać zasypianie, a przewlekle zaburzony sen może pogarszać samopoczucie i zdolność radzenia sobie ze stresem.

Jednocześnie problemów ze snem nie należy automatycznie przypisywać psychice.

Mogą mieć również inne przyczyny, m.in.:

• zaburzenia rytmu okołodobowego,
• bezdech senny,
• choroby somatyczne,
• ból,
• działanie leków,
• substancje psychoaktywne.

Czy każda osoba z bezsennością potrzebuje badania snu?

Nie.

Rozpoznanie typowej bezsenności często opiera się przede wszystkim na dokładnym wywiadzie i ocenie wzorca snu.

Badania snu mogą być potrzebne, gdy istnieje podejrzenie m.in.:

• bezdechu sennego,
• narkolepsji,
• określonych zaburzeń rytmu snu i czuwania,
• innych nietypowych zjawisk występujących podczas snu.

Zakres diagnostyki powinien wynikać z objawów, a nie z zasady, że każda osoba z problemami ze snem musi wykonać polisomnografię.

Co przygotować przed konsultacją dotyczącą snu?

Przed wizytą warto przygotować kilka konkretnych informacji:

• od kiedy występuje problem,
• czy trudność dotyczy zasypiania, wybudzeń czy wczesnego budzenia,
• o której zwykle kładziesz się do łóżka i wstajesz,
• jak wygląda sen w dni robocze i wolne,
• czy występują drzemki,
• czy pojawia się senność w ciągu dnia,
• czy ktoś obserwował chrapanie lub przerwy w oddychaniu,
• jakie leki i suplementy są przyjmowane,
• ile kofeiny i alkoholu jest spożywane,
• czy praca odbywa się w systemie zmianowym.

Jeżeli prowadzisz dzienniczek snu albo masz dane z zegarka lub opaski, można je zabrać jako informacje dodatkowe.

Nie trzeba przed wizytą samodzielnie ustalać diagnozy.

Kiedy problemy ze snem mogą stwarzać bezpośrednie zagrożenie?

Planowa konsultacja nie zastępuje pomocy pilnej.

Szczególną ostrożność należy zachować, gdy:

• senność powoduje zasypianie podczas prowadzenia pojazdu,
• dochodzi do utraty świadomości lub innych nagłych objawów neurologicznych,
• pojawiają się znaczne zaburzenia oddychania,
• po odstawieniu regularnie stosowanych leków występują drgawki lub ciężkie objawy odstawienne,
• problemom ze snem towarzyszą myśli samobójcze z zamiarem lub planem działania,
• dochodzi do nagłego, ciężkiego pogorszenia stanu psychicznego.

Najczęstsze pytania o zaburzenia snu

Po ilu tygodniach bezsenności warto iść do lekarza?

Nie istnieje jedna granica, po której każda osoba musi zgłosić się do psychiatry. Przewlekła bezsenność jest definiowana przy objawach występujących co najmniej 3 razy w tygodniu przez co najmniej 3 miesiące, ale konsultacja może być potrzebna wcześniej, jeśli problem jest nasilony lub istotnie wpływa na funkcjonowanie.

Czy chrapanie oznacza bezdech senny?

Nie. Samo chrapanie nie wystarcza do rozpoznania bezdechu. Większą uwagę zwracają m.in. obserwowane przerwy w oddychaniu, gwałtowne nabieranie powietrza oraz nadmierna senność w ciągu dnia.

Czy higiena snu wystarczy na przewlekłą bezsenność?

Nie zawsze. Zdrowe nawyki są ważne, ale w przewlekłej bezsenności u dorosłych zalecaną metodą leczenia jest CBT-I. Higiena snu sama w sobie nie jest tym samym co terapia poznawczo-behawioralna bezsenności.

Czy problemy z zasypianiem mogą wynikać z przesuniętego zegara biologicznego?

Tak. Jeżeli osoba ma trudność z zaśnięciem o wymaganej godzinie, ale śpi dobrze przy możliwości późniejszego zasypiania i wstawania, warto rozważyć również zaburzenie rytmu snu i czuwania.

Czy można codziennie stosować lek nasenny?

Sposób i czas stosowania zależą od konkretnego preparatu i sytuacji medycznej. Nie należy samodzielnie przedłużać terapii, zwiększać dawki ani łączyć środków nasennych z alkoholem.

Czy można nagle odstawić benzodiazepiny?

Po regularnym stosowaniu nie powinno się ich gwałtownie odstawiać bez konsultacji z lekarzem. Zbyt szybkie zmniejszenie dawki może wywołać poważne reakcje odstawienne.