Terapia Dorosłych Dzieci Alkoholików (DDA/DDD)

Terapia DDA i DDD w Warszawie – kiedy doświadczenia z domu rodzinnego nadal wpływają na dorosłe życie?

Dorastanie w rodzinie z problemem alkoholowym lub inną przewlekłą dysfunkcją nie oznacza, że każda osoba będzie w dorosłości doświadczać tych samych trudności. U części osób wcześniejsze doświadczenia mogą jednak nadal wpływać na relacje, poczucie bezpieczeństwa, granice, samoocenę i sposób reagowania na stres.

Konsultację warto rozważyć szczególnie wtedy, gdy zauważasz powtarzające się problemy, takie jak:

• trudność w zaufaniu innym,
• silny lęk przed konfliktem lub odrzuceniem,
• przejmowanie nadmiernej odpowiedzialności za innych,
• problem z rozpoznawaniem własnych potrzeb,
• trudność w odmawianiu,
• ciągłe kontrolowanie sytuacji,
• poczucie winy podczas stawiania granic,
• wchodzenie w relacje, w których własne potrzeby regularnie schodzą na dalszy plan,
• silne napięcie nawet wtedy, gdy obiektywnie nie dzieje się nic niebezpiecznego,
• trudność z odpoczynkiem i poczuciem, że „wszystko jest w porządku”.

Nie trzeba rozpoznawać u siebie wszystkich tych elementów. Terapia powinna odpowiadać rzeczywistym trudnościom konkretnej osoby, a nie gotowej liście „cech DDA”.

DDA i DDD – co właściwie oznaczają te określenia?

Skrót DDA jest używany wobec dorosłych osób, które dorastały w rodzinie z problemem alkoholowym.

Określenie DDD jest używane szerzej w odniesieniu do dorosłych osób wychowujących się w rodzinach, w których występowała przewlekła dysfunkcja, niekoniecznie związana wyłącznie z alkoholem.

Takie środowisko mogło obejmować np.:

• uzależnienie,
• przewlekłą nieprzewidywalność,
• silne konflikty,
• przemoc,
• zaniedbanie emocjonalne,
• odwrócenie ról między dzieckiem a dorosłymi,
• brak stabilnych granic.

Określenia DDA i DDD mogą pomagać opisać kontekst doświadczeń, ale nie oznaczają, że każda osoba z podobnego domu ma ten sam zestaw cech, osobowość czy identyczne problemy psychiczne .

Dlatego terapia nie powinna polegać na dopasowywaniu pacjenta do stereotypowego obrazu „dorosłego dziecka alkoholika”, lecz na rozpoznaniu jego aktualnych trudności.

Czy DDA oznacza diagnozę psychiatryczną?

Samo określenie DDA nie powinno zastępować indywidualnej diagnozy problemów psychicznych.

Osoba wychowana w rodzinie z problemem alkoholowym może:

• nie mieć obecnie żadnego zaburzenia psychicznego,
• doświadczać przede wszystkim trudności w relacjach,
• mieć problemy z regulowaniem emocji,
• cierpieć z powodu depresji lub lęku,
• doświadczać konsekwencji traumatycznych wydarzeń,
• mieć kilka różnych problemów jednocześnie.

Dlatego ważniejsze od pytania: „Czy jestem DDA?” może być: „Co z doświadczeń z mojego domu nadal wpływa na moje życie i co chciałbym lub chciałabym zmienić?”

Terapia może koncentrować się właśnie na tej drugiej kwestii.

Nadmierna odpowiedzialność – kiedy nadal czujesz, że musisz „ratować” innych?

W niektórych rodzinach dziecko bardzo wcześnie zaczyna przejmować zadania, które zwykle należą do dorosłych.

Może próbować:

• uspokajać konflikty,
• pilnować młodszego rodzeństwa,
• chronić jednego rodzica przed drugim,
• kontrolować sytuację w domu,
• przewidywać zachowanie pijącego rodzica,
• ukrywać problemy rodziny przed otoczeniem.

W dorosłości taki sposób funkcjonowania może pozostać przydatnym automatyzmem: „Jeżeli ja się wszystkim nie zajmę, wydarzy się coś złego”.

Może to prowadzić do przejmowania odpowiedzialności za emocje partnera, problemy rodziny, zadania współpracowników czy decyzje innych dorosłych osób.

Terapia może pomagać odróżnić: odpowiedzialność za siebie i własne działania od odpowiedzialności, którą automatycznie przejmuje się za innych.

Dlaczego tak trudno powiedzieć „nie”?

Stawianie granic może być trudne, jeśli w dzieciństwie odmowa prowadziła do konfliktu, poczucia winy, wybuchu złości albo wycofania bliskiej osoby.

W dorosłości może pojawić się schemat: prośba drugiej osoby → napięcie → automatyczna zgoda → przeciążenie → złość na siebie lub innych .

Problemem nie musi być brak wiedzy o asertywności.

Osoba może doskonale wiedzieć, że ma prawo odmówić, a jednocześnie odczuwać silny lęk przed konsekwencjami.

W terapii można pracować nie tylko nad samym komunikatem „nie”, ale również nad emocjami i przekonaniami, które sprawiają, że postawienie granicy wydaje się niebezpieczne.

Skąd może brać się potrzeba ciągłej kontroli?

W nieprzewidywalnym środowisku rodzinnym obserwowanie nastroju innych osób może być sposobem zwiększania poczucia bezpieczeństwa.

Dziecko może uczyć się zwracać uwagę na:

• ton głosu,
• sposób otwierania drzwi,
• nastrój rodzica,
• oznaki spożycia alkoholu,
• ryzyko konfliktu.

W dorosłym życiu wzmożona czujność może czasem utrzymywać się również w bezpiecznych sytuacjach.

Osoba może:

• analizować drobne zmiany zachowania partnera,
• szybko zakładać, że „coś jest nie tak”,
• mieć trudność z tolerowaniem niepewności,
• próbować przewidzieć wszystkie możliwe problemy.

Nie oznacza to, że każda potrzeba kontroli wynika z dzieciństwa. Jeżeli jednak reakcja jest silna i powtarzalna, terapia może pomóc rozpoznać jej źródło i wypracować inne sposoby odzyskiwania poczucia bezpieczeństwa.

Trudność z rozpoznawaniem własnych potrzeb

Jeżeli przez wiele lat najważniejsze było:

„Co dzieje się z rodzicem?”
„Czy dziś będzie spokojnie?”
„Jak zapobiec kolejnej awanturze?”

własne potrzeby mogły regularnie schodzić na dalszy plan.

W dorosłości może to prowadzić do sytuacji, w której łatwiej odpowiedzieć na pytanie: „Czego potrzebują inni?” niż: „Czego ja potrzebuję?”

Może być trudno rozpoznać:

• zmęczenie,
• złość,
• potrzebę odpoczynku,
• potrzebę bliskości,
• potrzebę samotności,
• własne granice.

Terapia może pomagać odbudowywać kontakt z tymi sygnałami bez założenia, że dbanie o siebie jest egoizmem.

Co jeśli rodzic nadal pije?

Terapia DDA nie wymaga, aby problem alkoholowy w rodzinie należał wyłącznie do przeszłości.

Dorosła osoba może nadal pozostawać w kontakcie z rodzicem, który pije i:

• wielokrotnie prosi o pomoc,
• obiecuje zmianę,
• potrzebuje pieniędzy,
• wywołuje konflikty,
• dzwoni pod wpływem alkoholu,
• angażuje rodzinę w kolejne kryzysy.

Wtedy praca może dotyczyć zarówno doświadczeń z dzieciństwa, jak i bardzo aktualnych decyzji.

Ważne może być rozróżnienie między: pomaganiem a przejmowaniem odpowiedzialności za leczenie drugiej dorosłej osoby.

Jeżeli problem dotyczy przede wszystkim aktualnego uzależnienia bliskiej osoby, odpowiednim miejscem do uzyskania informacji o leczeniu może być także Poradnia Uzależnień .

DDA w związku – dlaczego bliskość może jednocześnie być potrzebna i trudna?

Doświadczenia z domu rodzinnego mogą wpływać na sposób przeżywania relacji partnerskich.

U części osób pojawia się jednocześnie:

• duża potrzeba bliskości,
• obawa przed zależnością,
• lęk przed odrzuceniem,
• trudność z zaufaniem,
• szybkie wycofywanie się podczas konfliktu,
• nadmierne dostosowywanie się do partnera.

Może powstać paradoks: „Bardzo chcę bliskości, ale gdy ktoś staje się naprawdę bliski, czuję zagrożenie”.

Nie oznacza to, że każda trudność w związku wynika z bycia DDA. Jeżeli jednak określony schemat powtarza się w kolejnych relacjach, warto przyjrzeć się mu podczas terapii.

DDA, lęk i depresja – problemy mogą współwystępować

Osoby wychowane w rodzinach z problemem alkoholowym mogą doświadczać w dorosłości również problemów, które wymagają odrębnej oceny.

Mogą to być m.in.:

• zaburzenia lękowe,
• depresja,
• przewlekłe problemy ze snem,
• objawy związane z doświadczeniami traumatycznymi,
• problemy z używaniem substancji.

Nie należy zakładać, że każdy objaw psychiczny można wyjaśnić jednym określeniem: „To przez DDA”.

Jeżeli występują napady paniki, utrzymująca się depresja, poważna bezsenność albo inne nasilone objawy, potrzebna może być szersza diagnoza i odpowiednio dobrane leczenie.

Czy terapia DDA polega głównie na analizowaniu dzieciństwa?

Nie musi.

Doświadczenia z dzieciństwa mogą pomagać zrozumieć, skąd wzięły się określone sposoby reagowania, ale celem terapii jest przede wszystkim poprawa obecnego funkcjonowania.

Praca może dotyczyć:

• obecnych relacji,
• granic,
• samooceny,
• sposobu reagowania na konflikt,
• regulowania emocji,
• podejmowania decyzji,
• rozpoznawania potrzeb,
• budowania bezpiecznych relacji.

Przeszłość ma znaczenie wtedy, gdy pomaga rozumieć teraźniejszość.

Terapia nie powinna sprowadzać się wyłącznie do wielokrotnego odtwarzania historii rodziny bez związku z aktualnymi celami pacjenta.

Terapia indywidualna czy grupowa DDA/DDD?

Obecna oferta Centrum Terapii Dialog obejmuje zarówno terapię indywidualną, jak i grupową.

Terapia indywidualna może dawać więcej przestrzeni na:

• osobistą historię,
• indywidualne relacje,
• aktualne kryzysy,
• tematy, o których trudno mówić przy innych osobach.

Terapia grupowa może umożliwiać obserwowanie własnego sposobu funkcjonowania w relacjach oraz doświadczenie kontaktu z osobami mającymi podobny kontekst rodzinny.

Nie ma jednej formy, która jest automatycznie najlepsza dla każdego.

Pierwsza konsultacja może służyć właśnie ocenie, jaki sposób pracy będzie odpowiedni dla konkretnych potrzeb.

Czy trzeba zerwać kontakt z rodziną, żeby terapia była skuteczna?

Nie.

Terapia nie oznacza automatycznego zalecenia zerwania relacji z rodzicem, rodzeństwem czy innymi członkami rodziny.

Dla jednej osoby zdrową zmianą może być:

• bardziej jasne stawianie granic,
• ograniczenie częstotliwości kontaktu,
• niewchodzenie w określone konflikty.

Dla innej możliwe jest utrzymanie bliskiej relacji po zmianie własnego sposobu reagowania.

Są również sytuacje, w których dla bezpieczeństwa konieczne jest znaczne ograniczenie lub przerwanie kontaktu.

Decyzja powinna wynikać z rzeczywistej sytuacji, a nie z uniwersalnego założenia dotyczącego każdej osoby DDA/DDD.

Jak wygląda pierwsza konsultacja dotycząca DDA/DDD?

Nie trzeba przygotowywać szczegółowej historii całego dzieciństwa ani mieć pewności, że określenie DDA lub DDD dokładnie opisuje sytuację.

Podczas pierwszego spotkania można rozmawiać m.in. o:

• aktualnych trudnościach,
• relacjach,
• emocjach,
• granicach,
• rodzinie pochodzenia,
• obecnym kontakcie z rodzicami,
• wcześniejszych doświadczeniach terapeutycznych,
• oczekiwaniach wobec terapii.

Ważnym pytaniem może być: „Co chciałbym, żeby po terapii wyglądało inaczej niż dzisiaj?”

Odpowiedź może dotyczyć np.:

• łatwiejszego stawiania granic,
• mniejszego poczucia winy,
• bezpieczniejszych relacji,
• większego kontaktu z własnymi potrzebami,
• ograniczenia ciągłego napięcia.

Nie trzeba znać specjalistycznego języka ani dopasowywać własnej historii do gotowych kategorii.

Kiedy problem wymaga szybszej pomocy niż planowa terapia DDA?

Psychoterapia DDA/DDD jest formą planowej pracy i nie zastępuje pomocy w nagłym kryzysie.

Szybszej interwencji wymaga szczególnie sytuacja, gdy:

• pojawiają się myśli samobójcze połączone z zamiarem lub planem,
• istnieje bezpośrednie zagrożenie zrobieniem sobie lub komuś krzywdy,
• dochodzi do przemocy lub bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa,
• osoba doświadcza nagłego, ciężkiego kryzysu psychicznego,
• występują poważne zaburzenia kontaktu z rzeczywistością.

Jeżeli sytuacja ma charakter nagłego kryzysu psychicznego, dodatkową formą pomocy może być Centrum Interwencji Kryzysowej .

Najczęstsze pytania o terapię DDA i DDD

Czy każda osoba wychowana przez rodzica uzależnionego jest DDA?

Określenie DDA opisuje kontekst dorastania w rodzinie z problemem alkoholowym, ale nie oznacza jednego obowiązkowego zestawu cech ani trudności. Nie każda osoba z taką historią potrzebuje psychoterapii.

Czym różni się DDA od DDD?

DDA odnosi się do doświadczenia dorastania w rodzinie z problemem alkoholowym. DDD jest określeniem szerszym, używanym wobec osób wychowujących się w rodzinach z innymi formami przewlekłej dysfunkcji.

Czy DDA oznacza chorobę psychiczną?

Samo określenie DDA nie wystarcza do rozpoznania konkretnego zaburzenia psychicznego. Osoba może mieć przede wszystkim trudności relacyjne lub emocjonalne albo dodatkowo doświadczać np. depresji, lęku czy innych problemów wymagających odrębnej oceny.

Czy terapia DDA polega na obwinianiu rodziców?

Nie. Celem jest zrozumienie wpływu wcześniejszych doświadczeń na obecne funkcjonowanie i zwiększenie możliwości dokonywania innych wyborów w dorosłym życiu.

Czy można rozpocząć terapię, jeśli rodzic nadal pije?

Tak. Terapia może dotyczyć zarówno doświadczeń z dzieciństwa, jak i obecnego funkcjonowania w relacji z osobą, która nadal ma problem z alkoholem.

Czy terapia grupowa jest obowiązkowa?

Nie. Obecna oferta Centrum obejmuje terapię indywidualną i grupową. Forma pomocy może zostać dobrana do potrzeb podczas pierwszej konsultacji.