Poradnia Zaburzeń Odżywiania
(Anoreksji i Bulimii)

Zaburzenia odżywiania – anoreksja i bulimia

Zarówno anoreksja, jak i bulimia, to zaburzenia o podłożu psychicznym. Choroby te mogą wiązać się m.in. z trudnościami dotyczącymi obrazu własnego ciała, jedzenia i masy ciała. Niekiedy pierwsze objawy są trudne do zauważenia, natomiast zarówno anoreksja, jak i bulimia bez podjęcia odpowiedniego leczenia mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Zaburzenia odżywiania nie dotyczą jednak wyłącznie anoreksji i bulimii. Problemy mogą mieć różny przebieg i nasilenie, a osoba nie musi wcześniej wiedzieć, jakie dokładnie rozpoznanie odpowiada jej trudnościom.

Poradnia zaburzeń odżywiania w Warszawie – kiedy warto zgłosić się po pomoc?

Konsultację warto rozważyć wtedy, gdy jedzenie, masa ciała lub wygląd zaczynają zajmować coraz więcej uwagi i wpływać na zdrowie, emocje albo codzienne funkcjonowanie.

Nie trzeba wcześniej wiedzieć, czy problem jest anoreksją, bulimią, zespołem napadowego objadania się czy innym zaburzeniem odżywiania.

Powodem zgłoszenia może być między innymi:

• coraz silniejsze ograniczanie jedzenia,
• pomijanie posiłków lub sztywne zasady dotyczące tego, co „wolno” jeść,
• napady objadania się połączone z poczuciem utraty kontroli,
• prowokowanie wymiotów lub inne zachowania mające kompensować jedzenie,
• intensywne ćwiczenia wykonywane mimo wyczerpania lub w celu „odpracowania” posiłku,
• silny lęk przed przybraniem na wadze,
• częste ważenie się lub sprawdzanie wyglądu ciała,
• unikanie jedzenia przy innych osobach,
• wycofywanie się z sytuacji związanych z posiłkami,
• duże poczucie winy lub wstydu po jedzeniu.

Wczesna konsultacja jest ważna, ponieważ zaburzenia odżywiania mogą wpływać jednocześnie na zdrowie psychiczne i fizyczne.

Czy trzeba mieć niedowagę, żeby mieć zaburzenie odżywiania?

Nie. Masa ciała sama w sobie nie wystarcza do stwierdzenia ani wykluczenia zaburzenia odżywiania.

Osoba może doświadczać poważnych trudności związanych z jedzeniem również wtedy, gdy jej masa ciała nie wygląda na nietypową dla otoczenia.

Dlatego podczas oceny znaczenie mają również:

• sposób odżywiania,
• tempo zmian masy ciała,
• stosowane ograniczenia,
• napady objadania,
• zachowania kompensacyjne,
• sposób myślenia o jedzeniu i ciele,
• stan fizyczny,
• wpływ problemu na codzienne życie.

Nie warto czekać z konsultacją wyłącznie dlatego, że ktoś „nie wygląda na chorego”.

Anoreksja – czym jest jadłowstręt psychiczny?

Anoreksja, czyli jadłowstręt psychiczny, jest zaburzeniem, które może wiązać się z ograniczaniem przyjmowania pokarmów, silną obawą przed przybraniem na wadze oraz zachowaniami utrudniającymi zwiększenie masy ciała.

Problem nie sprowadza się jednak wyłącznie do samego „niejedzenia”.

W codziennym funkcjonowaniu mogą pojawiać się między innymi:

• coraz bardziej restrykcyjne zasady dotyczące posiłków,
• eliminowanie kolejnych grup produktów,
• silny niepokój związany z jedzeniem,
• częste sprawdzanie masy lub wyglądu ciała,
• nadmierna aktywność fizyczna,
• unikanie wspólnych posiłków,
• trudność w przyjęciu, że stan zdrowia może wymagać leczenia.

Przy podejrzeniu anoreksji ważna jest nie tylko ocena psychiczna, ale również monitorowanie stanu fizycznego.

Bulimia – czym jest i jakie zachowania mogą jej towarzyszyć?

Bulimia nervosa jest zaburzeniem odżywiania związanym z nawracającymi napadami objadania się oraz zachowaniami podejmowanymi w celu przeciwdziałania przyrostowi masy ciała.

Prowokowane wymioty są jednym z możliwych zachowań kompensacyjnych, ale nie jedynym.

Mogą występować także:

• okresowe głodzenie się,
• nadmierne ćwiczenia,
• niewłaściwe stosowanie środków przeczyszczających lub innych preparatów.

Osoba z bulimią nie musi mieć niedowagi, dlatego problem może przez długi czas pozostawać niezauważony.

Szczególnie istotnym sygnałem jest powtarzający się schemat: napad objadania → poczucie winy lub lęk → zachowanie kompensacyjne → ponowne ograniczanie jedzenia → kolejny napad .

Bulimia i anoreksja – jakie objawy mogą zwrócić uwagę?

Jednym z sygnałów wymagających uwagi może być coraz większe skupienie na kaloriach, masie ciała, wyglądzie lub kontroli jedzenia.

Niepokojące mogą być także:

• niechęć do jedzenia w towarzystwie,
• częste rozmowy o odchudzaniu i masie ciała,
• silne ograniczanie jedzenia,
• stosowanie preparatów w celu wpływania na masę ciała,
• intensywne ćwiczenia wykonywane mimo wyczerpania,
• napady objadania się,
• częste wymioty,
• zmęczenie i osłabienie,
• dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego,
• problemy ze szkliwem zębów przy częstych wymiotach,
• zmiany dotyczące miesiączkowania lub innych funkcji hormonalnych.

Pojedynczy objaw nie pozwala na samodzielne postawienie diagnozy. Znaczenie ma cały obraz funkcjonowania psychicznego i fizycznego pacjenta.

Napadowe objadanie się a bulimia – jaka jest różnica?

W obu problemach mogą występować epizody jedzenia dużej ilości pokarmu połączone z poczuciem utraty kontroli.

Kluczowa różnica dotyczy regularnych zachowań kompensacyjnych.

W bulimii po napadach występują zachowania mające przeciwdziałać przyrostowi masy ciała, np. prowokowane wymioty, głodzenie lub inne formy kompensacji.

W zespole napadowego objadania się takie regularne zachowania kompensacyjne nie są elementem definiującym problem.

To rozróżnienie ma znaczenie, ponieważ sposób dalszego leczenia powinien odpowiadać rzeczywistemu wzorcowi objawów, a nie tylko ogólnemu określeniu „problem z jedzeniem”.

Nadmierne ćwiczenia mogą być częścią zaburzenia odżywiania

Aktywność fizyczna sama w sobie jest normalnym elementem zdrowego życia.

Problem może pojawić się wtedy, gdy ćwiczenia stają się przymusem i są wykonywane przede wszystkim po to, aby zrekompensować jedzenie lub zapobiec wzrostowi masy ciała.

Niepokojące może być:

• trenowanie mimo choroby lub urazu,
• silne poczucie winy po opuszczeniu treningu,
• zwiększanie aktywności po posiłku,
• ćwiczenie mimo wyczerpania,
• podporządkowywanie planu dnia możliwości wykonania treningu.

W takiej sytuacji aktywność należy oceniać jako część całego wzorca zaburzenia, a nie wyłącznie jako „dużą motywację sportową”.

Zaburzenia odżywiania u dzieci i nastolatków – na co mogą zwrócić uwagę rodzice?

U dzieci i nastolatków szczególnie ważna jest obserwacja zmian w stosunku do wcześniejszego funkcjonowania.

Sygnałami do konsultacji mogą być m.in.:

• nagła zmiana sposobu jedzenia,
• eliminowanie kolejnych produktów,
• unikanie wspólnych posiłków,
• silne zainteresowanie kaloriami lub masą ciała,
• częste ważenie się,
• duża zmiana aktywności fizycznej,
• spadek energii,
• wycofanie społeczne,
• problemy z koncentracją,
• zahamowanie prawidłowego rozwoju lub wzrastania.

Nie należy czekać wyłącznie na dużą zmianę masy ciała.

Poradnia deklaruje pomoc dzieciom i nastolatkom, a przy szerszych trudnościach dotyczących zdrowia psychicznego młodszych pacjentów można również sprawdzić ofertę Centrum dla Dzieci i Rodzin Dialog .

Dlaczego przy zaburzeniach odżywiania ważny jest także stan fizyczny?

Zaburzenia odżywiania mogą wpływać na wiele układów organizmu.

Ocena może wymagać uwzględnienia między innymi:

• masy ciała i jej zmian,
• nawodnienia,
• układu krążenia,
• zaburzeń elektrolitowych,
• konsekwencji niedożywienia,
• konsekwencji częstych wymiotów,
• stanu hormonalnego i innych objawów fizycznych.

Dlatego leczenie nie powinno opierać się wyłącznie na rozmowie o emocjach lub obrazie ciała.

W zależności od obrazu klinicznego potrzebne może być połączenie opieki psychiatrycznej, psychoterapeutycznej, żywieniowej oraz medycznej.

Psychiatra czy psychoterapeuta przy zaburzeniach odżywiania?

Obie formy pomocy pełnią różne role.

Psychiatra jest lekarzem i może ocenić stan psychiczny, współwystępowanie innych zaburzeń, przyjmowane leki oraz potrzebę dalszego leczenia medycznego.

Przy nasilonych objawach lub współistniejącej depresji, lęku czy innych trudnościach można skorzystać z informacji na stronie psychiatra Warszawa .

Psychoterapia koncentruje się na mechanizmach podtrzymujących zaburzenie, sposobie myślenia o jedzeniu i ciele, emocjach oraz zachowaniach.

Szersze informacje o tej formie pomocy znajdują się na stronie psychoterapia Warszawa .

W zaburzeniach odżywiania leczenie często wymaga współpracy kilku specjalistów. Samo poradnictwo żywieniowe nie powinno zastępować leczenia zaburzenia odżywiania.

Jak wygląda leczenie zaburzeń odżywiania?

Leczenie powinno być dopasowane do rodzaju zaburzenia, wieku, stanu fizycznego oraz potrzeb konkretnej osoby.

Może obejmować:

• psychoterapię ukierunkowaną na zaburzenia odżywiania,
• monitorowanie zdrowia psychicznego i fizycznego,
• pracę nad regularnością i sposobem odżywiania,
• poradnictwo żywieniowe,
• wsparcie rodziny,
• leczenie współwystępujących problemów psychicznych,
• farmakoterapię, jeżeli istnieją odpowiednie wskazania.

Nie istnieje jeden identyczny program właściwy dla wszystkich pacjentów.

Innego postępowania może wymagać osoba z anoreksją i znacznym ryzykiem zdrowotnym, innego pacjent z bulimią, a jeszcze innego osoba z napadowym objadaniem.

Dlaczego samo „jedzenie więcej” albo „większa silna wola” nie rozwiązują problemu?

Zaburzenia odżywiania nie są wyłącznie kwestią wiedzy o prawidłowym żywieniu ani braku silnej woli.

Osoba może dobrze rozumieć, że jej zachowanie jest szkodliwe, a jednocześnie odczuwać bardzo silny lęk przed zmianą.

U części pacjentów objawy stają się sposobem:

• regulowania emocji,
• odzyskiwania poczucia kontroli,
• radzenia sobie z napięciem,
• budowania poczucia własnej wartości.

Dlatego sama informacja „po prostu jedz normalnie” zwykle nie odpowiada na mechanizmy podtrzymujące zaburzenie.

Skuteczne postępowanie powinno uwzględniać zarówno zachowania związane z jedzeniem, jak i psychologiczne znaczenie problemu.

Co przygotować przed pierwszą konsultacją?

Nie trzeba prowadzić dokładnego dziennika kalorii ani przygotowywać samodzielnej diagnozy.

Pomocne mogą być natomiast informacje:

• od kiedy występują trudności,
• jak zmienił się sposób jedzenia,
• czy występują napady objadania,
• czy pojawiają się wymioty lub inne zachowania kompensacyjne,
• jak zmieniała się masa ciała,
• czy występują omdlenia, zawroty głowy, kołatanie serca lub inne objawy fizyczne,
• jakie leki i suplementy są przyjmowane,
• czy wcześniej prowadzono leczenie lub psychoterapię.

W przypadku dziecka lub nastolatka przydatne mogą być także informacje dotyczące zmian rozwoju, zachowania, aktywności i funkcjonowania szkolnego.

Kiedy zaburzenia odżywiania wymagają pilnej pomocy medycznej?

Zaburzenia odżywiania mogą prowadzić do poważnych powikłań fizycznych.

Pilnej oceny wymagają szczególnie sytuacje, w których pojawiają się:

• omdlenia lub zaburzenia świadomości,
• znaczne osłabienie lub odwodnienie,
• nasilone kołatanie serca lub inne niepokojące objawy ze strony układu krążenia,
• niemożność przyjmowania lub utrzymywania płynów,
• szybkie pogarszanie się stanu fizycznego,
• ciężkie konsekwencje niedożywienia,
• myśli samobójcze połączone z zamiarem lub planem działania.

Planowa konsultacja w poradni nie zastępuje leczenia ratunkowego.

Najczęstsze pytania o zaburzenia odżywiania

Czy można mieć anoreksję bez bardzo niskiej masy ciała?

Ocena zaburzenia odżywiania nie powinna opierać się wyłącznie na pojedynczym pomiarze BMI lub wyglądzie. Znaczenie mają również ograniczenia jedzenia, zmiany masy ciała, lęk przed przytyciem, zachowania oraz stan fizyczny i psychiczny.

Czy bulimia zawsze oznacza prowokowanie wymiotów?

Nie. Wymioty są jednym z możliwych zachowań kompensacyjnych. Mogą występować również inne sposoby kompensowania napadów objadania, np. głodzenie czy nadmierne ćwiczenia.

Czy napadowe objadanie się jest tym samym co bulimia?

Nie. W bulimii napadom objadania towarzyszą powtarzające się zachowania kompensacyjne. W zespole napadowego objadania takie regularne zachowania nie są elementem definiującym zaburzenie.

Czy rodzic powinien czekać, aż dziecko samo poprosi o pomoc?

Nie warto czekać wyłącznie na deklarację dziecka, jeżeli pojawiają się wyraźne zmiany jedzenia, masy ciała, zachowania lub zdrowia. W przypadku dzieci i nastolatków wczesna ocena jest szczególnie ważna.

Czy zaburzenia odżywiania dotyczą tylko kobiet?

Nie. Zaburzenia odżywiania mogą występować u osób różnej płci i w różnym wieku. Nie należy wykluczać problemu tylko dlatego, że pacjent nie pasuje do stereotypowego obrazu osoby z anoreksją lub bulimią.