Uzależnienia Behawioralne

Specjalistyczna Poradnia Uzależnień Behawioralnych – komu pomagamy?

Specjalistyczna Poradnia Uzależnień Behawioralnych NZOZ Centrum Terapii DIALOG specjalizuje się w pomocy osobom, które:

• spędzają coraz większą ilość czasu, angażując się w dane zachowanie, zaniedbując przy tym wcześniejsze zainteresowania, pasje albo ważne obowiązki zawodowe lub szkolne,
• tracą kontrolę nad swoim zachowaniem,
• poświęcają danemu zachowaniu więcej czasu, niż planowały,
• poświęcają większą ilość pieniędzy i uwagi, niż pozwala na to sytuacja życiowa,
• odczuwają trudność w powstrzymaniu się przed zachowaniem, które same uznają za niewłaściwe,
• odczuwają potrzebę dostarczania sobie coraz intensywniejszych wrażeń związanych z danym zachowaniem lub wykonywania go coraz dłużej,
• w sytuacji stresu, napięcia, przygnębienia lub innych trudnych stanów emocjonalnych myślą: „Jeśli to zrobię, poczuję się lepiej”,
• pomimo świadomości strat i podejmowania prób zmiany lub porzucenia zachowania ostatecznie wracają do danej czynności,
• reagują silnym napięciem lub gniewem, gdy nie mogą wykonywać danej czynności.

Czym są uzależnienia behawioralne?

Uzależnienia behawioralne, czyli inaczej problemy związane z utratą kontroli nad określonym zachowaniem, mogą dotyczyć m.in. hazardu, grania, zakupów, korzystania z internetu czy aktywności seksualnej.

Ludzie mogą angażować się w określone zachowania dlatego, że dostarczają one ekscytacji i przyjemności, przynoszą chwilową ulgę, pomagają zmniejszyć napięcie albo pozwalają na pewien czas odsunąć od siebie trudne emocje i problemy.

Nikt nie planuje utraty kontroli nad zachowaniem. Problem może rozwijać się stopniowo, wraz z coraz większym podporządkowywaniem codziennego funkcjonowania danej aktywności.

Nie każde częste lub intensywne zachowanie oznacza jednak zaburzenie. Znaczenie ma przede wszystkim utrata kontroli, konsekwencje oraz wpływ na życie.

Leczenie uzależnień behawioralnych w Warszawie – kiedy warto zgłosić się po pomoc?

Konsultację warto rozważyć wtedy, gdy określone zachowanie staje się coraz trudniejsze do kontrolowania i zaczyna wpływać na relacje, finanse, pracę, naukę, zdrowie albo sposób spędzania czasu.

Nie trzeba wcześniej mieć pewności, czy problem spełnia kryteria konkretnego zaburzenia.

Sygnałem do szukania pomocy może być sytuacja, w której:

• poświęcasz danemu zachowaniu znacznie więcej czasu, niż planujesz,
• wielokrotnie próbujesz je ograniczyć, ale wracasz do wcześniejszego wzorca,
• coraz częściej rezygnujesz z innych aktywności,
• zachowanie zaczyna powodować konflikty lub problemy finansowe,
• ukrywasz jego skalę przed bliskimi,
• pojawia się silne napięcie, gdy nie możesz go wykonać,
• korzystasz z niego przede wszystkim po to, aby zmniejszyć stres, smutek, samotność lub napięcie,
• kontynuujesz mimo świadomości negatywnych konsekwencji.

Najważniejsze nie jest samo pytanie „jak często to robię?”, ale to, czy zachowanie pozostaje pod kontrolą i jaki ma wpływ na codzienne funkcjonowanie.

Nie każde intensywne zachowanie jest uzależnieniem

Duża ilość czasu poświęcana grze, internetowi, zakupom, aktywności seksualnej czy innemu zainteresowaniu nie oznacza automatycznie zaburzenia.

Szczególnie istotne są:

• utrata kontroli,
• rosnące pierwszeństwo zachowania przed innymi obszarami życia,
• kontynuowanie go mimo szkód,
• poważne pogorszenie funkcjonowania.

W aktualnej klasyfikacji ICD-11 do zaburzeń związanych z zachowaniami nałogowymi zaliczane są m.in. zaburzenie hazardowe i zaburzenie związane z graniem.

Nie oznacza to, że każde inne powtarzające się zachowanie powodujące problemy należy automatycznie diagnozować jako „uzależnienie behawioralne”. W takich sytuacjach potrzebna jest ocena konkretnego problemu, jego funkcji oraz konsekwencji.

Hazard – kiedy przestaje być rozrywką?

Hazard może mieć charakter okazjonalnej rozrywki, ale u części osób stopniowo zaczyna wymykać się spod kontroli.

Niepokojące może być:

• granie za większe kwoty, niż wcześniej zakładano,
• próba „odgrywania się” po stracie,
• ukrywanie wydatków,
• pożyczanie pieniędzy na dalszą grę,
• zaniedbywanie rachunków lub innych zobowiązań,
• ciągłe myślenie o kolejnej grze,
• problemy rodzinne związane z finansami,
• wielokrotne próby przerwania bez trwałego efektu.

Szczególnie charakterystycznym mechanizmem może być próba odzyskania straconych pieniędzy poprzez dalsze granie.

strata → potrzeba odzyskania pieniędzy → kolejna gra → dalsze straty → jeszcze większa presja na odrobienie pieniędzy

Problem hazardowy może powodować szkody również zanim zostaną spełnione pełne kryteria zaburzenia.

Gry komputerowe – kiedy hobby zaczyna powodować problem?

Dla większości osób granie w gry komputerowe lub wideo pozostaje formą rozrywki i nie prowadzi do zaburzenia.

Sama liczba godzin nie wystarcza do postawienia diagnozy.

Większej uwagi wymaga sytuacja, w której granie:

• staje się trudne do kontrolowania,
• zaczyna wypierać sen, naukę, pracę lub relacje,
• ma coraz większe pierwszeństwo przed innymi aktywnościami,
• jest kontynuowane pomimo wyraźnych negatywnych konsekwencji,
• prowadzi do istotnego pogorszenia funkcjonowania.

W ocenie ważny jest również czas utrzymywania się takiego wzorca.

Weekend spędzony na nowej grze nie jest tym samym co wielomiesięczne zaniedbywanie obowiązków, relacji i zdrowia z powodu utraty kontroli nad graniem.

Internet, telefon i media społecznościowe – kiedy warto przyjrzeć się sposobowi korzystania?

Częste korzystanie z telefonu lub internetu jest częścią współczesnego życia i samo w sobie nie stanowi diagnozy.

Warto jednak przyjrzeć się problemowi, gdy korzystanie:

• wielokrotnie trwa znacznie dłużej, niż planujesz,
• powoduje chroniczne niewyspanie,
• przeszkadza w pracy lub nauce,
• wypiera kontakty i aktywności poza ekranem,
• staje się głównym sposobem regulowania trudnych emocji,
• prowadzi do konfliktów,
• jest trudne do ograniczenia mimo podejmowanych prób.

W takich przypadkach istotne jest ustalenie, co dokładnie osoba robi online i jaką funkcję pełni to zachowanie.

Innego rodzaju problemem może być wielogodzinne granie, innym kompulsywne zakupy, a jeszcze innym nieustanne sprawdzanie mediów społecznościowych.

Zakupy – kiedy przyjemność zaczyna prowadzić do szkód?

Kupowanie może pełnić wiele funkcji: praktyczną, społeczną, emocjonalną czy rekreacyjną.

Problem może pojawić się wtedy, gdy zakupy coraz częściej służą przede wszystkim do chwilowego zmniejszenia napięcia lub poprawy nastroju, a jednocześnie prowadzą do konsekwencji.

Warto zwrócić uwagę na:

• kupowanie rzeczy, których wcześniej nie planowano,
• wydawanie pieniędzy potrzebnych na inne cele,
• ukrywanie zakupów przed bliskimi,
• narastające zadłużenie,
• poczucie ulgi podczas kupowania i późniejszy wstyd lub żal,
• kolejne nieudane próby ograniczenia.

Nie każdą skłonność do częstych zakupów należy określać jako formalne „uzależnienie”. Jeżeli jednak wzorzec prowadzi do utraty kontroli i realnych szkód, może być uzasadnionym powodem konsultacji.

Kompulsywne zachowania seksualne a „uzależnienie od seksu”

Określenie „uzależnienie od seksu” jest często używane potocznie, ale wymaga ostrożności.

W ICD-11 kompulsywne zaburzenie zachowań seksualnych jest klasyfikowane w grupie zaburzeń kontroli impulsów, a nie w tej samej kategorii co zaburzenie hazardowe czy zaburzenie związane z graniem.

Samo duże zainteresowanie seksualnością, częsta aktywność seksualna lub wysokie libido nie oznaczają zaburzenia.

Większe znaczenie może mieć sytuacja, w której:

• zachowania są trudne do kontrolowania,
• wielokrotnie dochodzi do ich powtarzania mimo negatywnych konsekwencji,
• zaczynają dominować nad innymi obszarami życia,
• powodują istotne cierpienie lub pogorszenie funkcjonowania.

Wstyd wynikający wyłącznie z osobistych lub społecznych ocen seksualności nie powinien być sam w sobie podstawą do uznania zachowania za zaburzenie.

Dlaczego zachowanie może stać się sposobem regulowania emocji?

Powtarzające się zachowanie często daje natychmiastową zmianę samopoczucia.

Może chwilowo:

• zmniejszyć napięcie,
• odwrócić uwagę od problemu,
• dać poczucie ekscytacji,
• ograniczyć samotność,
• pozwolić uniknąć trudnych myśli,
• przynieść krótkotrwałą ulgę.

Może wtedy powstać mechanizm: trudna emocja → zachowanie → chwilowa ulga → powrót problemu → ponowne zachowanie .

Z czasem reakcja może stawać się coraz bardziej automatyczna.

Dlatego w terapii ważne jest nie tylko pytanie „Jak przestać to robić?”, ale również: „Co uruchamia potrzebę zachowania i jaką funkcję ono pełni?”

Jak wygląda terapia uzależnień behawioralnych?

Celem terapii jest ograniczenie lub zatrzymanie problemowych zachowań oraz nauka radzenia sobie z wyzwaniami życiowymi bez korzystania z nałogowego wzorca.

Pierwszym etapem jest ocena problemu, jego konsekwencji, ewentualnych współwystępujących trudności oraz ogólnej sytuacji życiowej pacjenta.

Psychoterapia może obejmować pracę nad:

• rozpoznawaniem wyzwalaczy,
• zwiększaniem kontroli nad zachowaniem,
• radzeniem sobie z impulsem,
• zmianą rutyn podtrzymujących problem,
• regulowaniem trudnych emocji,
• pracą nad konsekwencjami,
• odbudową relacji i codziennego funkcjonowania,
• planowaniem sytuacji wysokiego ryzyka,
• zapobieganiem nawrotom.

Przepracowywane mogą być również problemy życiowe, które zwiększają ryzyko powrotu do zachowania będącego źródłem chwilowej ulgi.

W zależności od sytuacji elementem pomocy mogą być spotkania indywidualne, grupowe lub grupy samopomocowe. Nie istnieje jednak jeden obowiązkowy model odpowiedni dla każdej osoby.

Szerszą ofertę Centrum Terapii Dialog dotyczącą różnych problemów nałogowych przedstawia Poradnia Uzależnień .

Czy celem terapii zawsze musi być całkowita abstynencja?

Nie można ustalić jednego celu odpowiedniego dla wszystkich zachowań i wszystkich pacjentów.

W przypadku części problemów całkowite zaprzestanie określonej aktywności może być ważnym elementem leczenia. W innych sytuacjach celem może być odzyskanie kontroli i wypracowanie zdrowego sposobu korzystania z aktywności, która sama w sobie jest normalną częścią życia.

Przykładowo seks, korzystanie z internetu czy zakupy nie są zachowaniami, z których każda osoba musi zrezygnować na całe życie.

Cel leczenia powinien zależeć od:

• rodzaju problemu,
• stopnia utraty kontroli,
• wcześniejszych prób zmiany,
• konsekwencji,
• sytuacji życiowej,
• bezpieczeństwa pacjenta.

Czy przy uzależnieniach behawioralnych potrzebny jest psychiatra?

Nie każda osoba z problemowym zachowaniem wymaga leczenia psychiatrycznego.

Konsultacja lekarska może być jednak szczególnie wskazana, gdy jednocześnie występują:

• nasilony lęk,
• objawy depresyjne,
• poważne zaburzenia snu,
• inne zaburzenia psychiczne,
• znaczne pogorszenie codziennego funkcjonowania,
• potrzeba oceny stosowanego leczenia.

Psychiatra może ocenić szerszy stan zdrowia psychicznego i ewentualne współwystępowanie innych problemów.

Informacje o konsultacjach znajdują się na stronie psychiatra Warszawa .

Jak wygląda pierwsza konsultacja?

Nie trzeba przygotowywać gotowej diagnozy ani szczegółowego dziennika wszystkich zachowań.

Podczas konsultacji mogą pojawić się pytania o:

• rodzaj zachowania,
• jego częstotliwość,
• czas poświęcany na daną aktywność,
• sytuacje, które ją uruchamiają,
• wcześniejsze próby ograniczenia,
• konsekwencje finansowe, rodzinne, zawodowe lub szkolne,
• inne problemy psychiczne,
• wcześniejsze leczenie.

Pomocne mogą być konkretne przykłady.

Zamiast „Za dużo gram” warto opisać: „Od kilku miesięcy regularnie gram do 3:00 w nocy i kilka razy nie poszedłem przez to do pracy”.

Zamiast „Mam problem z hazardem” można powiedzieć: „W ciągu ostatnich dwóch miesięcy kilka razy wydałem na grę pieniądze przeznaczone na rachunki i próbowałem później odzyskać straty dalszą grą”.

Takie informacje pomagają ocenić rzeczywisty wpływ zachowania na życie.

Jak problemowe zachowanie wpływa na rodzinę?

Konsekwencje mogą dotyczyć nie tylko osoby bezpośrednio zaangażowanej w dane zachowanie.

Bliscy mogą doświadczać:

• utraty zaufania,
• problemów finansowych,
• ciągłego napięcia,
• ukrywania problemu przed otoczeniem,
• konfliktów,
• przejmowania obowiązków,
• prób kontrolowania zachowania drugiej osoby,
• bezradności.

Szczególnie przy hazardzie konsekwencje finansowe mogą wpływać na bezpieczeństwo całego gospodarstwa domowego.

Bliscy nie są odpowiedzialni za leczenie dorosłej osoby, ale mogą potrzebować własnego wsparcia w ustaleniu granic i sposobu reagowania.

Centrum prowadzi również Poradnię dla Rodzin Osób Chorych .

Kiedy problem wymaga pilnej pomocy?

Planowa konsultacja psychoterapeutyczna nie jest świadczeniem ratunkowym.

Szczególnie poważnie należy potraktować sytuację, gdy pojawiają się:

• myśli o odebraniu sobie życia,
• plan lub zamiar zrobienia sobie krzywdy,
• bezpośrednie zagrożenie dla innej osoby,
• ciężkie zaburzenia kontaktu z rzeczywistością,
• nagłe, poważne pogorszenie stanu psychicznego.

Szczególnie przy dużym zadłużeniu, utracie pracy lub kryzysie rodzinnym nie należy zakładać, że osoba „sama sobie poradzi”, jeśli pojawiają się sygnały zagrożenia samobójczego.

Najczęstsze pytania o uzależnienia behawioralne

Czy każda osoba, która dużo gra, jest uzależniona?

Nie. Duża ilość czasu sama w sobie nie wystarcza do rozpoznania zaburzenia. Znaczenie mają utrata kontroli, rosnące pierwszeństwo grania oraz kontynuowanie go mimo istotnych negatywnych konsekwencji.

Czy można uzależnić się od telefonu?

Intensywne korzystanie z telefonu samo w sobie nie stanowi jednej konkretnej diagnozy. Ważniejsze jest ustalenie, jakie zachowanie odbywa się za jego pomocą, czy jest kontrolowane i czy prowadzi do istotnych szkód.

Czy wysokie libido oznacza uzależnienie od seksu?

Nie. Samo wysokie libido ani częsta aktywność seksualna nie oznaczają zaburzenia. Znaczenie ma utrata kontroli nad zachowaniem i istotne pogorszenie funkcjonowania. W ICD-11 kompulsywne zaburzenie zachowań seksualnych znajduje się w grupie zaburzeń kontroli impulsów.

Czy terapia zawsze wymaga całkowitej abstynencji?

Nie można przyjąć jednego celu dla wszystkich problemowych zachowań. Cel leczenia powinien zależeć od charakteru problemu, bezpieczeństwa, konsekwencji i indywidualnej sytuacji pacjenta.

Czy można zgłosić się na konsultację, jeśli nie wiem, czy mój problem jest uzależnieniem?

Tak. Nie trzeba samodzielnie stawiać sobie diagnozy. Konsultacja może służyć właśnie ocenie wzorca zachowania, jego konsekwencji i możliwych dalszych kroków.

Specjalistyczna Poradnia Uzależnień Behawioralnych – komu pomagamy?

Specjalistyczna Poradnia Uzależnień Behawioralnych NZOZ Centrum Terapii DIALOG specjalizuje się w pomocy osobom, które:

• spędzają coraz większą ilość czasu, angażując się w dane zachowanie, zaniedbując przy tym wcześniejsze zainteresowania, pasje albo ważne obowiązki zawodowe lub szkolne,
• tracą kontrolę nad swoim zachowaniem,
• poświęcają danemu zachowaniu więcej czasu, niż planowały,
• poświęcają większą ilość pieniędzy i uwagi, niż pozwala na to sytuacja życiowa,
• odczuwają trudność w powstrzymaniu się przed zachowaniem, które same uznają za niewłaściwe,
• odczuwają potrzebę dostarczania sobie coraz intensywniejszych wrażeń związanych z danym zachowaniem lub wykonywania go coraz dłużej,
• w sytuacji stresu, napięcia, przygnębienia lub innych trudnych stanów emocjonalnych myślą: „Jeśli to zrobię, poczuję się lepiej”,
• pomimo świadomości strat i podejmowania prób zmiany lub porzucenia zachowania ostatecznie wracają do danej czynności,
• reagują silnym napięciem lub gniewem, gdy nie mogą wykonywać danej czynności.

Czym są uzależnienia behawioralne?

Uzależnienia behawioralne, czyli inaczej problemy związane z utratą kontroli nad określonym zachowaniem, mogą dotyczyć m.in. hazardu, grania, zakupów, korzystania z internetu czy aktywności seksualnej.

Ludzie mogą angażować się w określone zachowania dlatego, że dostarczają one ekscytacji i przyjemności, przynoszą chwilową ulgę, pomagają zmniejszyć napięcie albo pozwalają na pewien czas odsunąć od siebie trudne emocje i problemy.

Nikt nie planuje utraty kontroli nad zachowaniem. Problem może rozwijać się stopniowo, wraz z coraz większym podporządkowywaniem codziennego funkcjonowania danej aktywności.

Nie każde częste lub intensywne zachowanie oznacza jednak zaburzenie. Znaczenie ma przede wszystkim utrata kontroli, konsekwencje oraz wpływ na życie.

Leczenie uzależnień behawioralnych w Warszawie – kiedy warto zgłosić się po pomoc?

Konsultację warto rozważyć wtedy, gdy określone zachowanie staje się coraz trudniejsze do kontrolowania i zaczyna wpływać na relacje, finanse, pracę, naukę, zdrowie albo sposób spędzania czasu.

Nie trzeba wcześniej mieć pewności, czy problem spełnia kryteria konkretnego zaburzenia.

Sygnałem do szukania pomocy może być sytuacja, w której:

• poświęcasz danemu zachowaniu znacznie więcej czasu, niż planujesz,
• wielokrotnie próbujesz je ograniczyć, ale wracasz do wcześniejszego wzorca,
• coraz częściej rezygnujesz z innych aktywności,
• zachowanie zaczyna powodować konflikty lub problemy finansowe,
• ukrywasz jego skalę przed bliskimi,
• pojawia się silne napięcie, gdy nie możesz go wykonać,
• korzystasz z niego przede wszystkim po to, aby zmniejszyć stres, smutek, samotność lub napięcie,
• kontynuujesz mimo świadomości negatywnych konsekwencji.

Najważniejsze nie jest samo pytanie „jak często to robię?”, ale to, czy zachowanie pozostaje pod kontrolą i jaki ma wpływ na codzienne funkcjonowanie.

Nie każde intensywne zachowanie jest uzależnieniem

Duża ilość czasu poświęcana grze, internetowi, zakupom, aktywności seksualnej czy innemu zainteresowaniu nie oznacza automatycznie zaburzenia.

Szczególnie istotne są:

• utrata kontroli,
• rosnące pierwszeństwo zachowania przed innymi obszarami życia,
• kontynuowanie go mimo szkód,
• poważne pogorszenie funkcjonowania.

W aktualnej klasyfikacji ICD-11 do zaburzeń związanych z zachowaniami nałogowymi zaliczane są m.in. zaburzenie hazardowe i zaburzenie związane z graniem.

Nie oznacza to, że każde inne powtarzające się zachowanie powodujące problemy należy automatycznie diagnozować jako „uzależnienie behawioralne”. W takich sytuacjach potrzebna jest ocena konkretnego problemu, jego funkcji oraz konsekwencji.

Hazard – kiedy przestaje być rozrywką?

Hazard może mieć charakter okazjonalnej rozrywki, ale u części osób stopniowo zaczyna wymykać się spod kontroli.

Niepokojące może być:

• granie za większe kwoty, niż wcześniej zakładano,
• próba „odgrywania się” po stracie,
• ukrywanie wydatków,
• pożyczanie pieniędzy na dalszą grę,
• zaniedbywanie rachunków lub innych zobowiązań,
• ciągłe myślenie o kolejnej grze,
• problemy rodzinne związane z finansami,
• wielokrotne próby przerwania bez trwałego efektu.

Szczególnie charakterystycznym mechanizmem może być próba odzyskania straconych pieniędzy poprzez dalsze granie.

strata → potrzeba odzyskania pieniędzy → kolejna gra → dalsze straty → jeszcze większa presja na odrobienie pieniędzy

Problem hazardowy może powodować szkody również zanim zostaną spełnione pełne kryteria zaburzenia.

Gry komputerowe – kiedy hobby zaczyna powodować problem?

Dla większości osób granie w gry komputerowe lub wideo pozostaje formą rozrywki i nie prowadzi do zaburzenia.

Sama liczba godzin nie wystarcza do postawienia diagnozy.

Większej uwagi wymaga sytuacja, w której granie:

• staje się trudne do kontrolowania,
• zaczyna wypierać sen, naukę, pracę lub relacje,
• ma coraz większe pierwszeństwo przed innymi aktywnościami,
• jest kontynuowane pomimo wyraźnych negatywnych konsekwencji,
• prowadzi do istotnego pogorszenia funkcjonowania.

W ocenie ważny jest również czas utrzymywania się takiego wzorca.

Weekend spędzony na nowej grze nie jest tym samym co wielomiesięczne zaniedbywanie obowiązków, relacji i zdrowia z powodu utraty kontroli nad graniem.

Internet, telefon i media społecznościowe – kiedy warto przyjrzeć się sposobowi korzystania?

Częste korzystanie z telefonu lub internetu jest częścią współczesnego życia i samo w sobie nie stanowi diagnozy.

Warto jednak przyjrzeć się problemowi, gdy korzystanie:

• wielokrotnie trwa znacznie dłużej, niż planujesz,
• powoduje chroniczne niewyspanie,
• przeszkadza w pracy lub nauce,
• wypiera kontakty i aktywności poza ekranem,
• staje się głównym sposobem regulowania trudnych emocji,
• prowadzi do konfliktów,
• jest trudne do ograniczenia mimo podejmowanych prób.

W takich przypadkach istotne jest ustalenie, co dokładnie osoba robi online i jaką funkcję pełni to zachowanie.

Innego rodzaju problemem może być wielogodzinne granie, innym kompulsywne zakupy, a jeszcze innym nieustanne sprawdzanie mediów społecznościowych.

Zakupy – kiedy przyjemność zaczyna prowadzić do szkód?

Kupowanie może pełnić wiele funkcji: praktyczną, społeczną, emocjonalną czy rekreacyjną.

Problem może pojawić się wtedy, gdy zakupy coraz częściej służą przede wszystkim do chwilowego zmniejszenia napięcia lub poprawy nastroju, a jednocześnie prowadzą do konsekwencji.

Warto zwrócić uwagę na:

• kupowanie rzeczy, których wcześniej nie planowano,
• wydawanie pieniędzy potrzebnych na inne cele,
• ukrywanie zakupów przed bliskimi,
• narastające zadłużenie,
• poczucie ulgi podczas kupowania i późniejszy wstyd lub żal,
• kolejne nieudane próby ograniczenia.

Nie każdą skłonność do częstych zakupów należy określać jako formalne „uzależnienie”. Jeżeli jednak wzorzec prowadzi do utraty kontroli i realnych szkód, może być uzasadnionym powodem konsultacji.

Kompulsywne zachowania seksualne a „uzależnienie od seksu”

Określenie „uzależnienie od seksu” jest często używane potocznie, ale wymaga ostrożności.

W ICD-11 kompulsywne zaburzenie zachowań seksualnych jest klasyfikowane w grupie zaburzeń kontroli impulsów, a nie w tej samej kategorii co zaburzenie hazardowe czy zaburzenie związane z graniem.

Samo duże zainteresowanie seksualnością, częsta aktywność seksualna lub wysokie libido nie oznaczają zaburzenia.

Większe znaczenie może mieć sytuacja, w której:

• zachowania są trudne do kontrolowania,
• wielokrotnie dochodzi do ich powtarzania mimo negatywnych konsekwencji,
• zaczynają dominować nad innymi obszarami życia,
• powodują istotne cierpienie lub pogorszenie funkcjonowania.

Wstyd wynikający wyłącznie z osobistych lub społecznych ocen seksualności nie powinien być sam w sobie podstawą do uznania zachowania za zaburzenie.

Dlaczego zachowanie może stać się sposobem regulowania emocji?

Powtarzające się zachowanie często daje natychmiastową zmianę samopoczucia.

Może chwilowo:

• zmniejszyć napięcie,
• odwrócić uwagę od problemu,
• dać poczucie ekscytacji,
• ograniczyć samotność,
• pozwolić uniknąć trudnych myśli,
• przynieść krótkotrwałą ulgę.

Może wtedy powstać mechanizm: trudna emocja → zachowanie → chwilowa ulga → powrót problemu → ponowne zachowanie .

Z czasem reakcja może stawać się coraz bardziej automatyczna.

Dlatego w terapii ważne jest nie tylko pytanie „Jak przestać to robić?”, ale również: „Co uruchamia potrzebę zachowania i jaką funkcję ono pełni?”

Jak wygląda terapia uzależnień behawioralnych?

Celem terapii jest ograniczenie lub zatrzymanie problemowych zachowań oraz nauka radzenia sobie z wyzwaniami życiowymi bez korzystania z nałogowego wzorca.

Pierwszym etapem jest ocena problemu, jego konsekwencji, ewentualnych współwystępujących trudności oraz ogólnej sytuacji życiowej pacjenta.

Psychoterapia może obejmować pracę nad:

• rozpoznawaniem wyzwalaczy,
• zwiększaniem kontroli nad zachowaniem,
• radzeniem sobie z impulsem,
• zmianą rutyn podtrzymujących problem,
• regulowaniem trudnych emocji,
• pracą nad konsekwencjami,
• odbudową relacji i codziennego funkcjonowania,
• planowaniem sytuacji wysokiego ryzyka,
• zapobieganiem nawrotom.

Przepracowywane mogą być również problemy życiowe, które zwiększają ryzyko powrotu do zachowania będącego źródłem chwilowej ulgi.

W zależności od sytuacji elementem pomocy mogą być spotkania indywidualne, grupowe lub grupy samopomocowe. Nie istnieje jednak jeden obowiązkowy model odpowiedni dla każdej osoby.

Szerszą ofertę Centrum Terapii Dialog dotyczącą różnych problemów nałogowych przedstawia Poradnia Uzależnień .

Czy celem terapii zawsze musi być całkowita abstynencja?

Nie można ustalić jednego celu odpowiedniego dla wszystkich zachowań i wszystkich pacjentów.

W przypadku części problemów całkowite zaprzestanie określonej aktywności może być ważnym elementem leczenia. W innych sytuacjach celem może być odzyskanie kontroli i wypracowanie zdrowego sposobu korzystania z aktywności, która sama w sobie jest normalną częścią życia.

Przykładowo seks, korzystanie z internetu czy zakupy nie są zachowaniami, z których każda osoba musi zrezygnować na całe życie.

Cel leczenia powinien zależeć od:

• rodzaju problemu,
• stopnia utraty kontroli,
• wcześniejszych prób zmiany,
• konsekwencji,
• sytuacji życiowej,
• bezpieczeństwa pacjenta.

Czy przy uzależnieniach behawioralnych potrzebny jest psychiatra?

Nie każda osoba z problemowym zachowaniem wymaga leczenia psychiatrycznego.

Konsultacja lekarska może być jednak szczególnie wskazana, gdy jednocześnie występują:

• nasilony lęk,
• objawy depresyjne,
• poważne zaburzenia snu,
• inne zaburzenia psychiczne,
• znaczne pogorszenie codziennego funkcjonowania,
• potrzeba oceny stosowanego leczenia.

Psychiatra może ocenić szerszy stan zdrowia psychicznego i ewentualne współwystępowanie innych problemów.

Informacje o konsultacjach znajdują się na stronie psychiatra Warszawa .

Jak wygląda pierwsza konsultacja?

Nie trzeba przygotowywać gotowej diagnozy ani szczegółowego dziennika wszystkich zachowań.

Podczas konsultacji mogą pojawić się pytania o:

• rodzaj zachowania,
• jego częstotliwość,
• czas poświęcany na daną aktywność,
• sytuacje, które ją uruchamiają,
• wcześniejsze próby ograniczenia,
• konsekwencje finansowe, rodzinne, zawodowe lub szkolne,
• inne problemy psychiczne,
• wcześniejsze leczenie.

Pomocne mogą być konkretne przykłady.

Zamiast „Za dużo gram” warto opisać: „Od kilku miesięcy regularnie gram do 3:00 w nocy i kilka razy nie poszedłem przez to do pracy”.

Zamiast „Mam problem z hazardem” można powiedzieć: „W ciągu ostatnich dwóch miesięcy kilka razy wydałem na grę pieniądze przeznaczone na rachunki i próbowałem później odzyskać straty dalszą grą”.

Takie informacje pomagają ocenić rzeczywisty wpływ zachowania na życie.

Jak problemowe zachowanie wpływa na rodzinę?

Konsekwencje mogą dotyczyć nie tylko osoby bezpośrednio zaangażowanej w dane zachowanie.

Bliscy mogą doświadczać:

• utraty zaufania,
• problemów finansowych,
• ciągłego napięcia,
• ukrywania problemu przed otoczeniem,
• konfliktów,
• przejmowania obowiązków,
• prób kontrolowania zachowania drugiej osoby,
• bezradności.

Szczególnie przy hazardzie konsekwencje finansowe mogą wpływać na bezpieczeństwo całego gospodarstwa domowego.

Bliscy nie są odpowiedzialni za leczenie dorosłej osoby, ale mogą potrzebować własnego wsparcia w ustaleniu granic i sposobu reagowania.

Centrum prowadzi również Poradnię dla Rodzin Osób Chorych .

Kiedy problem wymaga pilnej pomocy?

Planowa konsultacja psychoterapeutyczna nie jest świadczeniem ratunkowym.

Szczególnie poważnie należy potraktować sytuację, gdy pojawiają się:

• myśli o odebraniu sobie życia,
• plan lub zamiar zrobienia sobie krzywdy,
• bezpośrednie zagrożenie dla innej osoby,
• ciężkie zaburzenia kontaktu z rzeczywistością,
• nagłe, poważne pogorszenie stanu psychicznego.

Szczególnie przy dużym zadłużeniu, utracie pracy lub kryzysie rodzinnym nie należy zakładać, że osoba „sama sobie poradzi”, jeśli pojawiają się sygnały zagrożenia samobójczego.

Najczęstsze pytania o uzależnienia behawioralne

Czy każda osoba, która dużo gra, jest uzależniona?

Nie. Duża ilość czasu sama w sobie nie wystarcza do rozpoznania zaburzenia. Znaczenie mają utrata kontroli, rosnące pierwszeństwo grania oraz kontynuowanie go mimo istotnych negatywnych konsekwencji.

Czy można uzależnić się od telefonu?

Intensywne korzystanie z telefonu samo w sobie nie stanowi jednej konkretnej diagnozy. Ważniejsze jest ustalenie, jakie zachowanie odbywa się za jego pomocą, czy jest kontrolowane i czy prowadzi do istotnych szkód.

Czy wysokie libido oznacza uzależnienie od seksu?

Nie. Samo wysokie libido ani częsta aktywność seksualna nie oznaczają zaburzenia. Znaczenie ma utrata kontroli nad zachowaniem i istotne pogorszenie funkcjonowania. W ICD-11 kompulsywne zaburzenie zachowań seksualnych znajduje się w grupie zaburzeń kontroli impulsów.

Czy terapia zawsze wymaga całkowitej abstynencji?

Nie można przyjąć jednego celu dla wszystkich problemowych zachowań. Cel leczenia powinien zależeć od charakteru problemu, bezpieczeństwa, konsekwencji i indywidualnej sytuacji pacjenta.

Czy można zgłosić się na konsultację, jeśli nie wiem, czy mój problem jest uzależnieniem?

Tak. Nie trzeba samodzielnie stawiać sobie diagnozy. Konsultacja może służyć właśnie ocenie wzorca zachowania, jego konsekwencji i możliwych dalszych kroków.