Uzależnienia od substancji

Specjalistyczna Poradnia Uzależnień od substancji – zakres pomocy

Specjalistyczna Poradnia Uzależnień od substancji NZOZ Centrum Terapii DIALOG specjalizuje się w:

• diagnostyce, leczeniu i psychoterapii uzależnienia od alkoholu,
• diagnostyce, leczeniu i psychoterapii uzależnienia od leków,
• diagnostyce, leczeniu i psychoterapii uzależnienia od narkotyków,
• poradnictwie dla rodzin osób uzależnionych.

Leczenie uzależnień od substancji w Warszawie – kiedy warto zgłosić się po pomoc?

Konsultację dotyczącą uzależnienia od alkoholu, leków lub innych substancji psychoaktywnych warto rozważyć nie tylko wtedy, gdy problem doprowadził już do poważnych konsekwencji zdrowotnych, rodzinnych czy zawodowych. Powodem zgłoszenia może być również narastająca trudność w kontrolowaniu używania substancji mimo prób ograniczenia.

Nie trzeba wcześniej samodzielnie stawiać sobie diagnozy.

Sygnałem do konsultacji może być sytuacja, w której:

• używasz substancji częściej lub w większej ilości, niż wcześniej planujesz,
• kolejne próby ograniczenia kończą się powrotem do wcześniejszego wzorca,
• alkohol, lek lub inna substancja coraz częściej służy do radzenia sobie ze stresem, lękiem, napięciem albo problemami ze snem,
• coraz więcej czasu zajmuje zdobywanie substancji, używanie jej lub dochodzenie do siebie po użyciu,
• pojawiają się konflikty w rodzinie albo problemy w pracy,
• używanie jest kontynuowane mimo zauważalnych szkód,
• zaczynasz ukrywać skalę problemu przed bliskimi,
• odczuwasz silną potrzebę użycia substancji,
• po przerwie pojawiają się niepokojące objawy fizyczne lub psychiczne.

Dobre funkcjonowanie w części obszarów życia nie wyklucza rozwijającego się problemu. Osoba może nadal pracować, opiekować się rodziną i realizować obowiązki, a jednocześnie stopniowo tracić kontrolę nad używaniem substancji.

Jak rozpoznać, że używanie substancji przestaje być pod kontrolą?

Nie istnieje jedna ilość ani częstotliwość używania, która w każdej sytuacji automatycznie oznacza uzależnienie.

W ocenie znaczenie ma cały wzorzec zachowania.

Warto zwrócić uwagę na pytania:

• Czy używam więcej, niż zamierzałem?
• Czy próbowałem ograniczyć, ale nie udało mi się utrzymać zmiany?
• Czy coraz częściej myślę o kolejnej okazji do użycia?
• Czy substancja zaczęła być potrzebna do uspokojenia się, snu lub funkcjonowania?
• Czy kontynuuję używanie mimo problemów zdrowotnych, rodzinnych lub zawodowych?
• Czy rezygnuję z aktywności, które wcześniej były dla mnie ważne?
• Czy bliscy zwracają uwagę na zmianę mojego zachowania?
• Czy po odstawieniu lub przerwie pojawiają się objawy, które skłaniają mnie do ponownego użycia?

Pojedyncza odpowiedź nie stanowi diagnozy. Jeżeli jednak kilka takich sytuacji regularnie się powtarza, warto omówić problem ze specjalistą.

Uzależnienie od alkoholu – kiedy picie zaczyna wymagać pomocy?

Problem związany z alkoholem może rozwijać się stopniowo. Nie zawsze rozpoczyna się od codziennego picia ani od widocznych problemów w każdym obszarze życia.

Niepokojące może być między innymi:

• regularne wypijanie większej ilości alkoholu, niż planowano,
• trudność z zakończeniem picia po rozpoczęciu,
• coraz częstsze używanie alkoholu jako sposobu na stres lub sen,
• wielokrotne nieudane próby ograniczenia,
• picie mimo pogorszenia zdrowia,
• konflikty z bliskimi związane z alkoholem,
• ukrywanie ilości wypijanego alkoholu,
• rezygnowanie z części obowiązków lub aktywności,
• pojawianie się objawów po przerwie w piciu.

Nie warto oceniać własnej sytuacji wyłącznie poprzez porównywanie się z innymi:

„Inni piją więcej”.
„Nigdy nie piję rano”.
„Nie straciłem pracy, więc nie jestem uzależniony”.

Takie porównania nie odpowiadają na najważniejsze pytanie: jak alkohol wpływa na kontrolę nad zachowaniem, zdrowie i życie konkretnej osoby?

Alkohol jako sposób na stres lub sen

Niektóre osoby zaczynają używać alkoholu przede wszystkim po to, aby zmniejszyć napięcie po pracy, łatwiej zasnąć albo chwilowo odciąć się od trudnych emocji.

Początkowo może wydawać się, że taki sposób działa szybko.

Z czasem może jednak powstać silne powiązanie:

stres → alkohol
trudny dzień → alkohol
problem z zaśnięciem → alkohol
silne emocje → alkohol

Wtedy alternatywne sposoby radzenia sobie są wykorzystywane coraz rzadziej, a substancja zaczyna pełnić coraz ważniejszą funkcję w regulowaniu samopoczucia.

Podczas terapii znaczenie ma więc nie tylko samo ograniczenie używania, ale również zrozumienie, jaką funkcję substancja pełniła i co może ją bezpiecznie zastąpić.

Uzależnienie od leków – kiedy stosowanie preparatu staje się problemem?

Problem może dotyczyć również leków przepisywanych przez lekarza lub dostępnych w aptece.

Szczególnej uwagi wymaga sytuacja, gdy osoba:

• zwiększa dawkę bez uzgodnienia z lekarzem,
• przyjmuje preparat częściej niż zalecono,
• zaczyna stosować lek przede wszystkim dla uzyskania określonego stanu emocjonalnego,
• silnie obawia się pozostania bez kolejnej dawki,
• zdobywa lek z kilku różnych źródeł,
• próbuje ograniczyć stosowanie, ale wielokrotnie wraca do wcześniejszych dawek,
• kontynuuje używanie mimo problemów z pamięcią, koncentracją lub codziennym funkcjonowaniem.

Fakt, że preparat został pierwotnie zalecony przez lekarza, nie oznacza, że nie może powstać zależność fizyczna ani problem związany z jego używaniem.

Z drugiej strony zależność fizyczna nie jest automatycznie tym samym co uzależnienie. Dlatego sposób stosowania leku, objawy i kontekst powinny być ocenione indywidualnie.

Leki uspokajające i nasenne – dlaczego nie należy odstawiać ich samodzielnie?

Niektóre leki uspokajające i nasenne, w tym benzodiazepiny, mogą prowadzić do zależności fizycznej nawet wtedy, gdy były stosowane zgodnie z zaleceniem przez określony czas.

Przy regularnym stosowaniu nie należy:

• gwałtownie odstawiać preparatu,
• znacznie zmniejszać dawki bez konsultacji,
• zastępować go samodzielnie inną substancją,
• łączyć leków z alkoholem w celu wzmocnienia działania.

Nagłe odstawienie benzodiazepin może prowadzić do ciężkich reakcji abstynencyjnych, w tym drgawek.

Sposób zmniejszania dawki powinien być ustalany indywidualnie przez lekarza z uwzględnieniem rodzaju leku, czasu stosowania, dawki i sytuacji zdrowotnej pacjenta.

Uzależnienie od narkotyków i innych substancji psychoaktywnych

Substancje psychoaktywne różnią się mechanizmem działania, ryzykiem zatrucia, objawami po odstawieniu i sposobem leczenia.

Dlatego określenie „uzależnienie od narkotyków” obejmuje bardzo różne sytuacje kliniczne.

Podczas konsultacji ważne są m.in.:

• rodzaj stosowanej substancji,
• częstotliwość i sposób używania,
• ilość,
• czas trwania problemu,
• jednoczesne używanie innych substancji,
• wcześniejsze zatrucia lub przedawkowania,
• objawy pojawiające się po przerwie,
• choroby współistniejące,
• aktualnie przyjmowane leki.

Szczególnie ważne jest poinformowanie specjalisty o wszystkich używanych substancjach, nawet jeśli część z nich jest przyjmowana sporadycznie.

Łączenie różnych środków może zmieniać ryzyko zatrucia i wpływać na bezpieczeństwo dalszego postępowania.

Używanie kilku substancji jednocześnie zwiększa złożoność problemu

Nie każda osoba używa jednej substancji.

Może pojawiać się np. łączenie:

• alkoholu z lekami uspokajającymi,
• różnych leków,
• alkoholu z innymi substancjami psychoaktywnymi,
• substancji pobudzających i uspokajających.

Takie sytuacje wymagają dokładnego omówienia podczas konsultacji.

Szczególnie niebezpieczne może być łączenie substancji działających depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy, ponieważ może zwiększać ryzyko poważnych działań niepożądanych, w tym zaburzeń oddychania.

Nie należy zatajać przed lekarzem informacji o dodatkowych substancjach z obawy przed oceną. Ma to bezpośrednie znaczenie dla bezpieczeństwa pacjenta.

Detoks a leczenie uzależnienia – to nie jest to samo

Detoksykacja i terapia uzależnienia pełnią różne funkcje.

Detoksykacja dotyczy bezpiecznego przejścia przez okres odstawienia w sytuacji, w której pojawiają się objawy wymagające monitorowania lub leczenia medycznego.

Leczenie uzależnienia dotyczy szerszego problemu: kontroli nad używaniem, mechanizmów podtrzymujących problem, nawrotów, funkcjonowania psychicznego i codziennego życia.

Samo przejście przez odstawienie nie usuwa automatycznie przyczyn i mechanizmów prowadzących do ponownego używania.

Dlatego u części osób po ustabilizowaniu stanu potrzebny jest dalszy plan obejmujący psychoterapię, opiekę lekarską lub inne formy pomocy.

Szerszy zakres pomocy dostępnej przy różnych typach uzależnień opisuje Poradnia Uzależnień .

Czy alkohol można odstawić samodzielnie z dnia na dzień?

Nie w każdej sytuacji jest to bezpieczne.

U osoby z rozwiniętą zależnością fizyczną nagłe przerwanie intensywnego, długotrwałego picia może prowadzić do zespołu abstynencyjnego.

Objawy mogą obejmować między innymi:

• drżenie,
• potliwość,
• niepokój,
• bezsenność,
• nudności i wymioty,
• przyspieszoną pracę serca.

W ciężkich przypadkach mogą wystąpić drgawki lub zaburzenia świadomości.

Osoba, która pije intensywnie od dłuższego czasu, wcześniej miała nasilone objawy abstynencyjne albo nie jest pewna, czy odstawienie będzie bezpieczne, powinna skonsultować sposób przerwania picia z lekarzem.

Psychiatra czy terapeuta uzależnień – do kogo się zgłosić?

Rodzaj pierwszej konsultacji zależy od sytuacji.

Lekarz psychiatra może być szczególnie potrzebny, gdy:

• występują nasilone objawy po odstawieniu substancji,
• potrzebna jest ocena stosowanych leków,
• uzależnieniu towarzyszy depresja, nasilony lęk, bezsenność lub inne zaburzenie psychiczne,
• potrzebna jest ocena możliwości farmakoterapii,
• stan pacjenta wymaga diagnostyki medycznej.

Informacje o konsultacji lekarskiej można znaleźć na stronie psychiatra Warszawa .

Psychoterapeuta lub terapeuta uzależnień może pracować nad mechanizmami związanymi z używaniem substancji, sytuacjami zwiększającymi ryzyko nawrotu, regulacją emocji oraz zmianą codziennego funkcjonowania.

Informacje o dostępnej ofercie terapii znajdują się na stronie psychoterapia Warszawa .

W części przypadków obie formy pomocy mogą się uzupełniać.

Uzależnienie i inne problemy psychiczne mogą występować jednocześnie

Używaniu substancji mogą towarzyszyć między innymi:

• depresja,
• zaburzenia lękowe,
• problemy ze snem,
• objawy związane z traumą,
• inne trudności psychiczne.

Relacja może być złożona.

Osoba może zacząć używać alkoholu lub leków, aby zmniejszyć lęk albo ułatwić zasypianie. Jednocześnie długotrwałe używanie może pogarszać stan psychiczny.

Dlatego leczenie nie powinno ograniczać się wyłącznie do pytania: „Jak przestać używać?”

Ważne jest również ustalenie: „Co dzieje się z pacjentem, kiedy substancji nie używa i jakie problemy wymagają równoległego leczenia?”

Jak wygląda pierwsza konsultacja dotycząca uzależnienia od substancji?

Pacjent nie musi przychodzić z gotowym rozpoznaniem ani udowadniać, że jego problem jest wystarczająco poważny.

Podczas konsultacji specjalista może zapytać o:

• rodzaj używanej substancji,
• ilość i częstotliwość,
• czas trwania problemu,
• sytuacje, w których najczęściej dochodzi do używania,
• wcześniejsze próby ograniczenia,
• objawy podczas przerw,
• wcześniejsze leczenie,
• stosowane leki,
• choroby współistniejące,
• używanie innych substancji,
• konsekwencje zdrowotne, rodzinne, finansowe i zawodowe.

Warto mówić możliwie otwarcie.

Informacja o rzeczywistej ilości alkoholu, przyjmowanych lekach czy innych substancjach ma znaczenie dla bezpieczeństwa oceny i dalszego leczenia.

Jak uzależnienie od substancji wpływa na rodzinę?

Problem związany z alkoholem, lekami lub inną substancją może stopniowo zmieniać funkcjonowanie całej rodziny.

Bliscy mogą doświadczać:

• napięcia i ciągłej niepewności,
• prób kontrolowania używania,
• konfliktów,
• problemów finansowych,
• przejmowania obowiązków osoby używającej,
• poczucia winy,
• złości,
• bezradności,
• obawy przed kolejnymi konsekwencjami.

Rodzina może potrzebować własnego wsparcia niezależnie od tego, czy osoba używająca substancji jest już gotowa rozpocząć leczenie.

Bliscy mogą skorzystać również z Poradni dla Rodzin Osób Chorych .

Kiedy sytuacja wymaga pilnej pomocy?

Planowa konsultacja w poradni uzależnień nie zastępuje pomocy ratunkowej.

Pilnej pomocy wymagają szczególnie:

• utrata przytomności lub brak możliwości wybudzenia osoby,
• wyraźne zaburzenia oddychania,
• drgawki,
• ciężkie zaburzenia świadomości,
• podejrzenie przedawkowania lub ostrego zatrucia,
• ciężkie objawy po odstawieniu substancji,
• bezpośrednie zagrożenie zrobieniem sobie lub komuś krzywdy,
• myśli samobójcze połączone z zamiarem lub planem działania.

Osoby z nasilonymi objawami odstawienia alkoholu lub leków nie powinny próbować samodzielnie przechodzić przez niebezpieczny zespół abstynencyjny wyłącznie w domu.

Najczęstsze pytania o uzależnienie od alkoholu, leków i narkotyków

Czy trzeba mieć diagnozę uzależnienia przed pierwszą wizytą?

Nie. Konsultacja może służyć właśnie ocenie sposobu używania substancji, utraty kontroli, konsekwencji i dalszego postępowania.

Czy można mieć problem z alkoholem, jeśli pije się tylko w weekendy?

Tak. Sama częstotliwość nie przesądza o rozpoznaniu. Znaczenie mają m.in. ilość, utrata kontroli, konsekwencje oraz powtarzające się trudności z ograniczeniem.

Czy leki przepisane przez lekarza mogą uzależniać?

Niektóre leki mogą prowadzić do zależności fizycznej, a w określonych sytuacjach również problemów związanych z ich używaniem. Szczególnej ostrożności wymagają m.in. niektóre leki uspokajające i nasenne.

Czy można samodzielnie odstawić benzodiazepiny?

Przy regularnym stosowaniu nie należy nagle odstawiać benzodiazepin ani gwałtownie zmniejszać dawki bez konsultacji z lekarzem. Takie postępowanie może prowadzić do ciężkich objawów odstawienia.

Czy detoks leczy uzależnienie?

Detoksykacja może być potrzebnym etapem bezpiecznego odstawienia, ale nie zastępuje dalszego leczenia mechanizmów uzależnienia.