Poradnia Psychogeriatrii i Zaburzeń Pamięci

Poradnia psychogeriatryczna w Warszawie – kiedy problemy z pamięcią warto skonsultować?

Pojedyncze zapomnienie nazwiska, wolniejsze przypominanie sobie informacji czy sporadyczne szukanie przedmiotów nie musi oznaczać otępienia. Większej uwagi wymagają zmiany, które stają się wyraźnie częstsze niż wcześniej, narastają albo zaczynają utrudniać samodzielne funkcjonowanie.

Konsultację warto rozważyć szczególnie wtedy, gdy osoba starsza:

• wielokrotnie zadaje te same pytania,
• zapomina niedawne rozmowy lub wydarzenia,
• zaczyna gubić się w dobrze znanych miejscach,
• ma coraz większy problem z planowaniem codziennych czynności,
• myli terminy, daty lub pory dnia,
• trudniej radzi sobie z finansami, lekami albo obowiązkami domowymi,
• ma problemy z doborem słów lub prowadzeniem rozmowy,
• staje się wyraźnie bardziej podejrzliwa, drażliwa lub apatyczna,
• zaczyna wymagać większej pomocy w czynnościach, które wcześniej wykonywała samodzielnie.

Znaczenie ma przede wszystkim zmiana w stosunku do wcześniejszego poziomu funkcjonowania, a nie sam wiek pacjenta.

Czy pogorszenie pamięci jest normalną częścią starzenia?

Niektóre zmiany pamięci i szybkości przetwarzania informacji mogą pojawiać się wraz z wiekiem. Otępienie nie jest jednak naturalną i nieuniknioną częścią starzenia.

Różnica może być widoczna w codziennym funkcjonowaniu.

Sporadyczne zapomnienie terminu, który później udaje się przypomnieć, nie jest tym samym co regularne gubienie się w datach. Jednorazowa pomyłka podczas płacenia rachunku różni się od narastającej utraty zdolności zarządzania własnymi finansami.

Niepokój powinny budzić szczególnie zmiany, które:

• są nowe lub stopniowo narastają,
• zauważają również bliscy,
• wpływają na bezpieczeństwo,
• utrudniają samodzielne wykonywanie codziennych czynności.

Ocena pamięci nie służy wyłącznie potwierdzeniu choroby Alzheimera. Jej celem jest ustalenie, co może odpowiadać za zmianę funkcjonowania poznawczego.

Problemy z pamięcią nie zawsze oznaczają chorobę Alzheimera

Pogorszenie pamięci może mieć wiele przyczyn. Choroba Alzheimera jest jedną z nich, ale nie każda osoba zgłaszająca zapominanie ma otępienie.

Na pamięć, uwagę i koncentrację mogą wpływać również między innymi:

• depresja,
• zaburzenia lękowe,
• przewlekłe problemy ze snem,
• działanie niektórych leków,
• alkohol,
• choroby somatyczne,
• niedobory niektórych składników odżywczych,
• problemy neurologiczne,
• silny lub przewlekły stres.

Dlatego diagnoza nie powinna opierać się wyłącznie na jednym objawie ani na internetowym teście pamięci.

Ważne jest zebranie informacji o tempie zmian, codziennym funkcjonowaniu, chorobach współistniejących, stosowanych lekach oraz innych objawach.

Zaburzenia pamięci, łagodne zaburzenia poznawcze czy otępienie?

Pomiędzy typowym starzeniem się a otępieniem istnieją również stany, w których problemy z pamięcią lub innymi funkcjami poznawczymi są większe niż oczekiwane dla wieku, ale osoba nadal zachowuje znaczną samodzielność.

Nie każdy taki przypadek prowadzi do otępienia.

Dlatego samo stwierdzenie: „Mam gorszą pamięć” nie wystarcza do określenia rokowania.

Podczas oceny znaczenie ma między innymi to, czy trudności dotyczą wyłącznie zapamiętywania nowych informacji, czy również:

• uwagi,
• mowy,
• orientacji,
• planowania,
• podejmowania decyzji,
• rozpoznawania osób i miejsc,
• wykonywania złożonych codziennych czynności.

Im dokładniej zostanie opisany charakter zmian, tym łatwiej zaplanować dalszą diagnostykę.

Kiedy zmiany zachowania u seniora mogą wymagać konsultacji?

Problemy poznawcze nie zawsze zaczynają się od widocznego zapominania.

Rodzina może wcześniej zauważyć zmianę:

• osobowości,
• nastroju,
• sposobu reagowania,
• zainteresowań,
• aktywności,
• kontaktów społecznych.

Niepokój może budzić między innymi:

• wyraźna apatia,
• utrata zainteresowania wcześniejszymi zajęciami,
• narastająca podejrzliwość,
• drażliwość,
• impulsywność,
• pobudzenie,
• nietypowe zachowania,
• omamy,
• przekonania wyraźnie niezgodne z rzeczywistością.

Takich zmian nie należy automatycznie tłumaczyć „trudnym charakterem” albo wiekiem.

Mogą mieć różne przyczyny — psychiatryczne, neurologiczne, somatyczne lub związane z działaniem leków — dlatego ważna jest ich ocena w szerszym kontekście.

Depresja u osoby starszej może wpływać na pamięć i koncentrację

U osób starszych depresja nie zawsze wygląda wyłącznie jak wyraźny smutek.

Może objawiać się także:

• brakiem energii,
• spowolnieniem,
• apatią,
• zaburzeniami snu,
• wycofaniem z kontaktów,
• pogorszeniem koncentracji,
• skargami na pamięć,
• utratą zainteresowania dotychczasowymi aktywnościami.

Z tego powodu pogorszenie funkcji poznawczych wymaga czasem jednoczesnej oceny nastroju.

Podobnie sama diagnoza otępienia nie oznacza, że wszystkie późniejsze zmiany zachowania lub samopoczucia są jego nieuniknionym elementem. U tej samej osoby mogą współistnieć różne problemy wymagające odrębnej oceny.

Leki i wiele chorób przewlekłych – dlaczego mają znaczenie?

Osoby starsze często przyjmują kilka leków jednocześnie i pozostają pod opieką lekarzy różnych specjalności.

Przy ocenie pogorszenia pamięci ważne jest uwzględnienie:

• wszystkich stosowanych leków,
• preparatów dostępnych bez recepty,
• suplementów,
• niedawnych zmian leczenia,
• chorób przewlekłych,
• wcześniejszych hospitalizacji.

Niektóre dolegliwości oraz działania niepożądane leków mogą wpływać na koncentrację, czujność lub pamięć.

Nie należy jednak samodzielnie odstawiać leków ani zmieniać ich dawkowania z powodu pogorszenia pamięci. Zmiany leczenia powinny być omawiane z lekarzem.

Ogólne informacje o konsultacjach psychiatrycznych w Centrum Terapii Dialog znajdują się na stronie psychiatra Warszawa.

Nagłe splątanie to nie to samo co stopniowe pogorszenie pamięci

Szczególnie ważne jest odróżnienie problemów rozwijających się stopniowo od nagłej zmiany stanu psychicznego.

Jeśli starsza osoba w ciągu godzin lub krótkiego czasu:

• staje się nagle zdezorientowana,
• nie wie, gdzie się znajduje,
• ma wyraźny problem z utrzymaniem uwagi,
• zaczyna mówić w sposób niespójny,
• widzi lub słyszy rzeczy, których wcześniej nie doświadczała,
• zachowuje się zupełnie inaczej niż zwykle,

nie należy zakładać, że jest to po prostu postęp otępienia.

Nagłe splątanie może mieć przyczyny wymagające szybkiego leczenia, takie jak infekcja, zaburzenia metaboliczne, działania leków, udar lub inne ostre problemy zdrowotne.

Co warto przygotować na konsultację dotyczącą pamięci?

Obecna strona poradni zaleca przyniesienie dotychczasowej dokumentacji medycznej. W praktyce przydatne mogą być również informacje pozwalające odtworzyć przebieg zmian.

Warto przygotować:

• listę wszystkich aktualnie przyjmowanych leków i suplementów,
• wcześniejsze wypisy ze szpitala,
• wyniki istotnych badań,
• informacje o chorobach przewlekłych,
• przybliżony moment pojawienia się pierwszych zmian,
• przykłady konkretnych sytuacji, w których występują trudności,
• informacje o zmianach snu, nastroju i zachowania,
• informacje o samodzielności w codziennym życiu.

Zamiast ogólnego stwierdzenia „pamięć bardzo się pogorszyła” warto podać konkretne przykłady, np.:

„trzy razy w tym tygodniu zapomniał o przyjęciu leków”,
„zaczęła gubić się w drodze do sklepu, do którego chodzi od lat”,
„od kilku miesięcy wielokrotnie pyta o tę samą rozmowę”.

Takie informacje mogą być bardzo pomocne w ocenie rodzaju i dynamiki problemu.

Czy bliska osoba powinna uczestniczyć w konsultacji?

Przy problemach z pamięcią informacje od członka rodziny lub opiekuna mogą być szczególnie wartościowe, ponieważ pacjent nie zawsze zauważa wszystkie zmiany własnego funkcjonowania.

Bliski może opisać:

• kiedy pojawiły się pierwsze objawy,
• czy problem narasta,
• jak zmieniło się codzienne funkcjonowanie,
• czy występują problemy z lekami lub finansami,
• czy pacjent gubi się poza domem,
• czy zmieniło się zachowanie lub nastrój.

Udział osoby bliskiej powinien jednak odbywać się z poszanowaniem praw pacjenta i zasad obowiązujących podczas konsultacji. Szczegóły warto ustalić z placówką przed wizytą.

Jeżeli to właśnie rodzina lub opiekun potrzebują pomocy w radzeniu sobie z chorobą bliskiej osoby, mogą sprawdzić także Poradnię dla Rodzin Osób Chorych .

Co jeśli starsza osoba nie widzi problemu i nie chce zgłosić się do lekarza?

Brak świadomości własnych trudności może utrudniać rozpoczęcie diagnostyki.

Rozmowę warto prowadzić spokojnie i opierać ją na konkretnych obserwacjach, a nie na etykietach.

Zamiast:
„Masz demencję i musisz iść do lekarza”

lepiej odwołać się do rzeczywistej sytuacji:
„Zauważyliśmy, że ostatnio kilka razy pomyliły Ci się leki. Chcielibyśmy sprawdzić, z czego to wynika”.

Nie należy próbować samodzielnie stawiać diagnozy ani prowadzić konfrontacji opartej na udowadnianiu chorej osobie, że „nie pamięta”.

Jeżeli zmiany powodują bezpośrednie zagrożenie, np. osoba wychodzi z domu i nie potrafi wrócić, nieprawidłowo stosuje leki albo zachowuje się w sposób niebezpieczny, sytuację należy oceniać również pod kątem bezpieczeństwa.

Jak może wyglądać dalsza diagnostyka problemów z pamięcią?

Nie każda osoba zgłaszająca pogorszenie pamięci wymaga identycznej diagnostyki.

Zakres dalszego postępowania zależy m.in. od:

• wieku,
• charakteru objawów,
• szybkości ich narastania,
• stopnia samodzielności,
• stanu psychicznego,
• chorób współistniejących,
• przyjmowanych leków.

Lekarz może ocenić pamięć i inne funkcje poznawcze oraz zdecydować, czy potrzebne jest rozszerzenie diagnostyki.

W zależności od obrazu klinicznego może być konieczne uwzględnienie także przyczyn somatycznych lub neurologicznych.

Celem nie jest wykonanie możliwie dużej liczby badań, ale ustalenie najbardziej prawdopodobnego źródła zmian i zaplanowanie dalszego postępowania.

Najczęstsze pytania o psychogeriatrię i zaburzenia pamięci

Kiedy warto zgłosić się do psychogeriatry?

Warto rozważyć konsultację, gdy u osoby starszej pojawiają się narastające problemy z pamięcią, koncentracją, zachowaniem, nastrojem albo codziennym funkcjonowaniem. Szczególnie istotna jest zmiana w stosunku do wcześniejszego poziomu samodzielności.

Czy każde pogorszenie pamięci oznacza otępienie?

Nie. Na pamięć mogą wpływać między innymi wiek, depresja, lęk, problemy ze snem, leki oraz różne choroby. Dlatego potrzebna jest ocena przyczyny, a nie diagnozowanie wyłącznie na podstawie samego zapominania.

Czy choroba Alzheimera jest normalną częścią starzenia?

Nie. Ryzyko otępienia zwiększa się z wiekiem, ale otępienie nie jest naturalnym i nieuniknionym elementem starzenia.

Czy nagłe splątanie u osoby starszej może poczekać na planową wizytę?

Nie powinno być traktowane jak typowe, stopniowe pogarszanie pamięci. Nagłe splątanie lub dezorientacja mogą mieć ostrą przyczynę medyczną i wymagają pilnej oceny.

Czy na wizytę warto zabrać listę leków?

Tak. Przyjmowane leki, suplementy i niedawne zmiany leczenia są ważną częścią oceny, szczególnie u osób leczonych z powodu wielu chorób przewlekłych.