Nasilający się lęk mimo leczenia – co robić do wizyty u lekarza?
Nasilenie lęku mimo leczenia bywa sygnałem, że leczenie wymaga dostosowania dawek albo niewielkiej zmiany, dlatego warto jak najszybciej skontaktować się z lekarzem prowadzącym. Przy duloksetynie pogorszenie stanu trzeba niezwłocznie zgłaszać lekarzowi, a leczenie wymaga ścisłej kontroli, zwłaszcza na początku i po zmianie dawki.[1] Leki doraźne, np. hydroksyzynę czy alprazolam (Xanax), stosuje się tylko tak, jak zalecił lekarz. Oba leki mogą pogarszać koncentrację, dlatego w trakcie ich stosowania nie należy prowadzić pojazdów.[2, 3]
Gdy mimo leczenia, np. pregabaliną lub duloksetyną, narasta lęk, pojawiają się napady paniki (np. w przebiegu zaburzenia panicznego, ICD-10: F41.0) albo myśli natrętne (typowe m.in. dla zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego, ICD-10: F42), a do wizyty u lekarza zostało kilka dni, łatwo o pokusę, żeby samemu zmienić dawki leków. Bezpieczniej jest wtedy zapytać lekarza, co można zrobić do czasu wizyty. Jeśli właśnie przeżywasz taki gorszy okres, to zrozumiałe, że chcesz jak najszybciej poczuć ulgę. Pogorszenie w trakcie leczenia zdarza się wielu osobom i samo w sobie nie przekreśla szans na poprawę.
Przy nasilonym lęku lekarz może zalecić leki doraźne, np. hydroksyzynę albo alprazolam. Poniżej wyjaśniamy, jak bezpiecznie przetrwać czas do wizyty i kiedy pogorszenie wymaga pilnej pomocy.
Spis treści:
- Czy nasilenie lęku mimo leczenia oznacza, że leki przestały działać?
- Czy leki przeciwlękowe mogą same nasilać lęk?
- Co można zrobić do wizyty u lekarza prowadzącego?
- Co trzeba wiedzieć o lekach doraźnych na lęk?
- Jak przetrwać napad paniki?
- Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
- FAQ – najczęstsze pytania o nasilający się lęk mimo leczenia
- Źródła
Czy nasilenie lęku mimo leczenia oznacza, że leki przestały działać?
Nie zawsze. Nasilenie lęku w trakcie leczenia przeciwdepresyjnego lub przeciwlękowego bywa sygnałem, że leczenie wymaga dostosowania dawek albo niewielkiej zmiany, żeby znów przyniosło poprawę. Taką decyzję podejmuje lekarz prowadzący, który zna cały przebieg leczenia. Wiele osób myśli wtedy: „skoro jest gorzej, to nic mi nie pomoże”. To zrozumiała reakcja, ale pogorszenie zwykle jest dla lekarza ważną informacją. Nie należy wyciągać pochopnych wniosków dotyczących skuteczności leczenia.
Charakterystyka Produktu Leczniczego (ChPL) duloksetyny, leku przeciwdepresyjnego stosowanego m.in. w zaburzeniu lękowym uogólnionym (ICD-10: F41.1), zaleca ścisłą kontrolę lekarza, zwłaszcza na początku leczenia i po zmianie dawki.[1] Pacjent i jego bliscy powinni niezwłocznie zgłaszać lekarzowi pogorszenie stanu, myśli lub zachowania samobójcze i niecodzienne zmiany w zachowaniu.[1] Na czym polega lęk uogólniony i dlaczego tak trudno go wyciszyć, opisuje artykuł Lęk uogólniony – dlaczego tak trudno go wyłączyć?
Czy leki przeciwlękowe mogą same nasilać lęk?
Mogą. ChPL duloksetyny wymienia bezsenność, pobudzenie i lęk wśród działań niepożądanych tego leku.[1] Stosowanie duloksetyny wiązało się też z akatyzją, czyli nieprzyjemnym uczuciem niepokoju i potrzebą poruszania się.[1] Najczęściej pojawia się ona w pierwszych tygodniach leczenia, a u osób z takimi objawami zwiększanie dawki może zaszkodzić.[1]
Lęk może się też pojawić po przerwaniu pregabaliny: obserwowano wtedy objawy odstawienia, m.in. bezsenność, ból głowy, nudności i lęk.[4] Leków przyjmowanych na stałe nie należy więc samemu odstawiać ani zmieniać ich dawek.[1, 5] Duloksetynę przy kończeniu leczenia odstawia się stopniowo, przez co najmniej 1–2 tygodnie.[1] Rozumiemy, że kiedy lek, który miał pomagać, przez jakiś czas nasila objawy, łatwo stracić do niego zaufanie. Właśnie wtedy warto o tym porozmawiać z lekarzem, zamiast przerywać leczenie na własną rękę.
Co można zrobić do wizyty u lekarza prowadzącego?
Najważniejsze jest, by skontaktować się z lekarzem prowadzącym i zapytać, co można zrobić do czasu wizyty. Pomocne są też proste zasady:
- stosuj tylko te leki doraźne, które zalecił ci lekarz, i tylko tak, jak je zalecił,
- nie łącz leków doraźnych ze sobą bez konsultacji z lekarzem,
- nie zmieniaj samodzielnie dawek leków przyjmowanych na stałe,
- nie pij alkoholu, bo nasila działanie hydroksyzyny i alprazolamu,
- nie prowadź samochodu po lekach doraźnych, które pogarszają koncentrację.[2, 3]
Dodatkowo zapisuj, kiedy lęk się nasila, jak długo trwa i jakie leki oraz dawki przyjmujesz. Taki dzienniczek ułatwi lekarzowi ocenę, czy leczenie wymaga zmiany. Powiedz bliskiej osobie, że czujesz się gorzej. Wsparcie kogoś zaufanego ułatwia przetrwanie trudnych dni.
Czekanie na wizytę, gdy lęk rośnie, może być wyczerpujące. Nie musisz odkładać telefonu do lekarza do ostatniej chwili. Jeśli zastanawiasz się, czy twoje objawy są „wystarczająco poważne”, to już dobry powód, żeby umówić wizytę.
Co trzeba wiedzieć o lekach doraźnych na lęk?
Hydroksyzyna i alprazolam działają uspokajająco, ale mogą pogarszać uwagę i koncentrację, a alprazolam przy dłuższym stosowaniu może uzależniać. Alprazolam to lek przeciwlękowy z grupy benzodiazepin. Leczenie lęku może obejmować psychoterapię, konsultacje psychiatryczne, leki albo połączenie kilku metod. Według NHS głównymi metodami leczenia zaburzenia panicznego (ICD-10: F41.0) są terapie rozmową i leki.[6]
| Cecha | Hydroksyzyna | Alprazolam (Xanax) |
|---|---|---|
| Grupa leków | lek przeciwhistaminowy (pochodna difenylometanu) o działaniu uspokajającym i przeciwlękowym | lek przeciwlękowy z grupy benzodiazepin |
| Wskazanie | objawowe leczenie lęku u dorosłych | krótkotrwałe leczenie ciężkich stanów lękowych u dorosłych |
| Częste działanie niepożądane | senność | uspokojenie, senność |
| Prowadzenie pojazdów | lek może pogarszać reakcję i koncentrację, dlatego nie należy prowadzić | znaczny wpływ na zdolność prowadzenia, nie należy prowadzić |
| Alkohol | nasila działanie leku | nie należy pić w trakcie leczenia |
| Czas stosowania | w najmniejszej skutecznej dawce i możliwie najkrócej | możliwie krótko, maksymalnie 2–4 tygodnie |
Dane w tabeli pochodzą z ChPL obu leków i z opisu Xanaxu w Medycynie Praktycznej.[2, 3] Alprazolam może uzależniać, także przy dawkach leczniczych, dlatego stosuje się go możliwie krótko.[3]
Stosowanie hydroksyzyny wiązało się z wydłużeniem odstępu QT w zapisie EKG, a po wprowadzeniu leku do obrotu zgłaszano zaburzenia rytmu serca, zwykle u osób z innymi czynnikami ryzyka.[2] Alprazolam przyjmowany z alkoholem, opioidami lub innymi lekami hamującymi ośrodkowy układ nerwowy nasila ich działanie hamujące, także na oddychanie.[3] O tym, czy i który lek doraźny przyjąć, decyduje lekarz. Sięgnięcie po zalecony lek doraźny w trudnym momencie jest jednym ze sposobów na przetrwanie gorszego czasu.
Lęk narasta mimo leczenia?
Omów leczenie lęku z psychiatrą
Specjaliści z Poradni Nerwic i Lęku pomogą ocenić, czy leczenie wymaga zmiany, i zaplanować dalsze kroki.
Jak przetrwać napad paniki?
Podczas napadu paniki warto zostać w miejscu, jeśli to możliwe, oddychać powoli i głęboko oraz przypominać sobie, że napad minie.[6] Brytyjska publiczna służba zdrowia (NHS) radzi też skupić się na spokojnych obrazach i pamiętać, że napad nie zagraża życiu.[6] Większość napadów trwa od 5 do 20 minut.[6] Choć są przerażające, nie wyrządzają fizycznej krzywdy.[6]
Kolejnym napadom może zapobiegać nauka ćwiczeń oddechowych, regularna aktywność fizyczna oraz unikanie kofeiny, alkoholu, słodkich pokarmów i napojów oraz palenia, które mogą nasilać napady.[6] Co dzieje się w ciele podczas napadu paniki, opisuje artykuł Atak paniki – jak go rozpoznać i co dzieje się w ciele? Nie trzeba wprowadzać wszystkich zmian naraz. Nawet jeden mały krok, np. rezygnacja z popołudniowej kawy, bywa dobrym początkiem.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Myśli o samookaleczeniu lub odebraniu sobie życia w trakcie leczenia wymagają natychmiastowej pomocy.[5] Myśli o odebraniu sobie życia, zamiar samouszkodzenia lub utrata kontroli nad zachowaniem wymagają pilnej pomocy pod numerem alarmowym lub w izbie przyjęć. NHS zwraca uwagę, że przy pregabalinie takie myśli mogą się pojawić już po tygodniu leczenia.[5] Przy duloksetynie pogorszenie stanu, myśli samobójcze i nietypowe zmiany w zachowaniu trzeba niezwłocznie zgłosić lekarzowi.[1]
Natychmiastowego kontaktu z lekarzem wymagają też drgawki, mimowolne drżenie albo wysypka z pęcherzami, obrzękiem i gorączką po hydroksyzynie.[7] Gdy lęk jest tak silny, że nie da się go opanować, a lekarz prowadzący nie jest dostępny, lepiej szukać pomocy wcześniej, niż czekać do wizyty.
Leczenie lęku i działania niepożądane leków można omówić ze specjalistami z Poradni Nerwic i Lęku Centrum Terapii Dialog. Na konsultacji możesz spokojnie opowiedzieć, co zmieniło się od ostatniej wizyty – razem z lekarzem łatwiej ocenić, czy leczenie wymaga zmiany leku lub dawki.
FAQ – najczęstsze pytania o nasilający się lęk mimo leczenia
Tak. Bywa to sygnałem, że leczenie wymaga dostosowania, o czym decyduje lekarz prowadzący.
Może. Lęk i pobudzenie należą do opisanych działań niepożądanych tego leku.[1]
Nie. Hydroksyzyna może pogarszać reakcję i koncentrację, dlatego ChPL przestrzega przed prowadzeniem pojazdów.[2]
Nie bez konsultacji z lekarzem. Oba leki działają uspokajająco, a ChPL hydroksyzyny zaleca unikać łączenia jej z innymi lekami uspokajającymi.[2]
Tak, może. Dlatego stosuje się go możliwie krótko, maksymalnie przez 2–4 tygodnie.[3]
Nie. O zmianie dawki decyduje lekarz, a przy niektórych objawach, np. akatyzji po duloksetynie, zwiększanie dawki może zaszkodzić.[1]
Większość napadów paniki trwa zwykle od 5 do 20 minut.[6]
Gdy pojawiają się myśli o samookaleczeniu lub odebraniu sobie życia, trzeba od razu szukać pomocy.[5] W Polsce można wtedy zadzwonić pod numer 112 albo zgłosić się do izby przyjęć.
Źródła
- Rejestr Produktów Leczniczych – Dulsevia (duloksetyna), Charakterystyka Produktu Leczniczego
- Rejestr Produktów Leczniczych – Atarax (hydroksyzyna), Charakterystyka Produktu Leczniczego
- Rejestr Produktów Leczniczych – Xanax (alprazolam), Charakterystyka Produktu Leczniczego
- Rejestr Produktów Leczniczych – Pragiola (pregabalina), Charakterystyka Produktu Leczniczego
- NHS – Side effects of pregabalin
- NHS – Panic disorder
- MedlinePlus – Hydroxyzine
Powiązane wpisy
Problemy z pamięcią – przyczyny, objawy i kiedy zgłosić się do lekarza
Większości osób zdarza się czasem coś zapomnieć.[1, 2] Do lekarza warto się zgłosić, gdy problemy z pamięcią nie mijają albo utrudniają codzienne życie.[1, 2] Przyczyna bywa<span class="excerpt-hellip"> […]</span>
Nudności i osłabienie po atomoksetynie (Auroxetyn) – co mogą oznaczać?
Nudności to najczęstsze działanie niepożądane atomoksetyny (substancji czynnej m.in. Auroxetynu i Strattery) u dorosłych: w badaniach zgłaszało je 26,7% osób, a osłabienie i wymioty należą do<span class="excerpt-hellip"> […]</span>
Ból brzucha i biegunka po bupropionie – co mogą oznaczać?
Ból brzucha, nudności i zmiana rytmu wypróżnień, w tym biegunka, mogą się pojawić na początku leczenia bupropionem. Charakterystyka Produktu Leczniczego (ChPL) Wellbutrin XR wymienia wśród działań<span class="excerpt-hellip"> […]</span>
Lęk narasta mimo leczenia?
Omów leczenie lęku z psychiatrą
Specjaliści z Poradni Nerwic i Lęku pomogą ocenić, czy leczenie wymaga zmiany, i zaplanować dalsze kroki.
Umów konsultację