Propranolol w ciąży – czy jest bezpieczny?
Według brytyjskiej publicznej służby zdrowia (NHS) i serwisu o lekach w ciąży UK Teratology Information Service (UKTIS) propranolol w ciąży można stosować, a decyzję o leczeniu podejmuje się z lekarzem.[1, 2] Lek może czasem wpływać na wzrastanie dziecka, dlatego w późniejszej ciąży proponuje się dodatkowe badania USG.[1] Nie ma jednoznacznych danych o bezpieczeństwie długotrwałego stosowania propranololu w ciąży, dlatego lepiej przyjmować jak najniższą dawkę. Leku przyjmowanego na lęk nie należy samodzielnie odstawiać ani zmieniać bez konsultacji z lekarzem.[2]
Ciąża może być okresem stresu i prowadzić do problemów ze zdrowiem psychicznym. Według wytycznych brytyjskiego National Institute for Health and Care Excellence (NICE) zaburzenia lękowe i depresja są w ciąży i po porodzie zbyt rzadko rozpoznawane.[3]
Kobiety w ciąży, które przyjmują propranolol, mogą się zastanawiać, czy lek jest bezpieczny dla dziecka i czy przy nasilonym lęku można zwiększyć dawkę. Odpowiedź zależy od sytuacji konkretnej osoby, dlatego o dawce decyduje lekarz prowadzący, a w artykule nie podajemy konkretnych wartości.
Table of Contents
- Czy propranolol można stosować w ciąży?
- Jakie jest ryzyko dla dziecka?
- Czy w ciąży można zwiększyć dawkę propranololu?
- Czy w ciąży można samodzielnie odstawić propranolol?
- Jak leczyć lęk w ciąży bez leków lub obok nich?
- Kiedy skontaktować się z lekarzem?
- FAQ – najczęstsze pytania o propranolol w ciąży
- Źródła
Czy propranolol można stosować w ciąży?
Tak – według UKTIS propranolol można stosować w ciąży, jeśli zaleci go lekarz, a NHS podaje, że lek można w ciąży przyjmować.[1, 2]
Propranolol należy do beta-blokerów, czyli leków beta-adrenolitycznych.[4] Zwalnia czynność serca i ułatwia mu pompowanie krwi.[4] NHS podaje, że stosuje się go w chorobach serca, przy niektórych objawach lęku i w zapobieganiu migrenie.[4] Przy lęku propranolol blokuje działanie adrenaliny i noradrenaliny, przez co zmniejsza fizyczne objawy, takie jak szybkie bicie serca, pocenie się i drżenie.[5]
Kobieta, która stara się o ciążę albo jest w ciąży, powinna porozmawiać z lekarzem, czy propranolol jest dla niej odpowiedni, czy lepszy byłby inny lek.[1] Jeśli przyjmowała propranolol przed ciążą, według UKTIS może go kontynuować, ale lekarz powinien jak najszybciej zweryfikować leczenie.[2]
Według UKTIS propranolol pomaga części osób z lękiem i może poprawiać ich samopoczucie.[2] UKTIS podkreśla też, że lęk trzeba skutecznie leczyć, by kobieta dobrze się czuła w ciąży i przy opiece nad dzieckiem.[2]
Jakie jest ryzyko dla dziecka?
Według UKTIS badania nie wykazały, by beta-blokery powodowały wady wrodzone, martwe urodzenie ani poród przedwczesny, ale kobiety je przyjmujące mogą częściej rodzić mniejsze dzieci.[2] Mniejsza masa dziecka może jednak wynikać z choroby, którą leczy się beta-blokerem, np. z nadciśnienia, dlatego trudno ocenić wpływ samego leku.[2]
NHS podaje, że propranolol może czasem wpływać na wzrastanie dziecka, dlatego w późniejszej ciąży proponuje się dodatkowe badania USG, które sprawdzają, czy dziecko prawidłowo rośnie – zwykle od 32. tygodnia.[1] Według UKTIS przy kontynuowaniu leku, oprócz rutynowego USG około 20. tygodnia, mogą być proponowane dodatkowe badania około 32. i 36. tygodnia.[2]
UKTIS opisuje też możliwy krótkotrwały wpływ na noworodka.[2] Beta-blokery stosowane w późnej ciąży mogą czasem po porodzie obniżyć u dziecka poziom cukru.[2] Dziecko może też zostać po porodzie w szpitalu dzień lub dwa dłużej na obserwację, a ewentualne problemy da się leczyć i zwykle szybko mijają.[2]
Nie ma jednoznacznych danych o bezpieczeństwie przewlekłego, codziennego stosowania propranololu w ciąży, a jeśli lek jest konieczny, może być stosowany. W literaturze opisywano rzadkie powikłania, szczególnie w drugiej połowie ciąży, polegające na zaburzeniach wzrastania płodu z powodu zmniejszonego przepływu krwi przez łożysko pod wpływem propranololu. Takie ryzyko istnieje, choć jego częstość jest nieokreślona.
| Co mówią źródła | NHS | UKTIS |
|---|---|---|
| Stosowanie w ciąży | można przyjmować | można, jeśli zaleci lekarz |
| Wzrastanie dziecka | lek może czasem na nie wpływać | częściej mniejsze dzieci, ale może to wynikać z leczonej choroby |
| Ostrożność | dodatkowe USG, zwykle od 32. tygodnia | dodatkowe USG około 32. i 36. tygodnia, obserwacja noworodka |
Dane w tabeli pochodzą z informacji NHS i UKTIS.[1, 2]
Lęk w ciąży nie odpuszcza?
Omów leczenie lęku w ciąży z psychiatrą
Specjaliści z Poradni Zdrowia Psychicznego w Ciąży i Połogu pomogą ocenić objawy i bezpiecznie zaplanować leczenie.
Czy w ciąży można zwiększyć dawkę propranololu?
O zwiększeniu dawki decyduje lekarz. NHS i NICE wskazują, że w ciąży proponuje się najniższą dawkę, która pomaga.[3, 6]
Ewentualne zwiększenie dawki propranololu zależy od stanu psychicznego kobiety w ciąży i od tego, czy pomagają inne metody, np. wsparcie psychologiczne przy łagodnych zaburzeniach lękowych. Wyższe dawki, stosowane już w kardiologii przy zaburzeniach rytmu serca czy nadciśnieniu, mogą silniej wpływać na przepływ krwi przez łożysko niż dawki niskie.
Wytyczne NICE zalecają przy rozpoczynaniu leku psychiatrycznego w ciąży najniższą skuteczną dawkę, zwłaszcza gdy ryzyko działań niepożądanych może zależeć od dawki.[3] NICE zaznacza jednak, że zbyt mała dawka też może narażać płód i nie leczyć skutecznie, a w ciąży dawki mogą wymagać zmiany.[3] NICE zaleca też, by przy rozpoczynaniu leku w ciąży wybrać lek o najniższym ryzyku dla kobiety, płodu i dziecka, z uwzględnieniem wcześniejszej reakcji na leki.[3] NHS podaje, że jeśli lek w ciąży jest potrzebny, proponuje się najbezpieczniejszy rodzaj leku w najniższej dawce, która pomaga.[6]
Gdy kobieta przyjmuje więcej niż jeden lek, np. propranolol i lek przeciwdepresyjny, lekarz musi wiedzieć o wszystkich. Przy rozpoczynaniu leczenia w ciąży NICE zaleca, jeśli to możliwe, jeden lek zamiast dwóch lub więcej.[3] Według NHS niektóre leki przeciwdepresyjne mogą razem z propranololem dodatkowo obniżać ciśnienie.[7]
Nie zmieniaj dawki propranololu samodzielnie, także w ciąży. O każdej zmianie decyduje lekarz prowadzący.
Czy w ciąży można samodzielnie odstawić propranolol?
Nie – według UKTIS leku przyjmowanego na lęk nie należy odstawiać ani zmieniać bez rozmowy z lekarzem.[2] NHS radzi, by po potwierdzeniu ciąży jak najszybciej powiedzieć lekarzowi o przyjmowanych lekach i nie odstawiać ich przed tą rozmową.[6] Leków przeciwlękowych ani przeciwdepresyjnych nie należy samodzielnie rozpoczynać, zmieniać ani odstawiać bez konsultacji z lekarzem.
Według NICE rozmowa o leczeniu w ciąży powinna obejmować m.in. niepewność co do korzyści i ryzyka leczenia, ryzyko nieleczonego problemu psychicznego dla kobiety i dziecka oraz ryzyko związane z odstawieniem lub zmianą leczenia.[3] NICE zaleca też, by kobieta, która rezygnuje z leków, miała wsparcie, mogła omówić ryzyko odstawienia i miała dostęp do profesjonalnej pomocy, np. psychoterapii.[3]
Jak leczyć lęk w ciąży bez leków lub obok nich?
Według NHS lękowi w ciąży często pomaga psychoterapia, np. terapia poznawczo-behawioralna (CBT), a leki proponuje się czasem dodatkowo.[6] NHS podaje też, że lęk lub depresja mogą pojawić się w ciąży po raz pierwszy, a u osób, które chorowały wcześniej, objawy mogą wrócić.[6]
NICE zaleca, by przed rozpoczęciem leczenia w ciąży omówić z kobietą wyższy próg dla leków psychiatrycznych, czyli to, że w tym czasie sięga się po nie ostrożniej, bo zmienia się bilans korzyści i ryzyka, oraz prawdopodobne korzyści interwencji psychologicznej, np. psychoterapii.[3] UKTIS zaznacza, że psychoterapia czasem może zastąpić leki, ale nie u wszystkich działa i część osób potrzebuje leków.[2] Według NHS wielu lekarzy woli przy lęku leczenie bez leków, np. CBT, a w trakcie terapii lekarz może przepisać propranolol na fizyczne objawy lęku.[5] Kiedy lęk przestaje być zwykłą reakcją, opisuje artykuł Zaburzenia lękowe – kiedy lęk przestaje być normalny?.
NHS radzi kobietom w ciąży:
- jedz zdrowo i różnorodnie,
- rozmawiaj o swoich uczuciach z bliskimi, położną lub lekarzem,
- regularnie znajduj czas na coś, co sprawia ci przyjemność,
- ruszaj się, bo regularny ruch w ciąży poprawia nastrój i sen,
- mów szczerze położnej i lekarzowi, jak się naprawdę czujesz.[6]
Działania samopomocowe nie zastępują profesjonalnej diagnostyki ani leczenia.
Kiedy skontaktować się z lekarzem?
O propranololu warto porozmawiać z lekarzem jak najwcześniej, gdy kobieta planuje ciążę albo już w niej jest, a także zawsze, gdy niepokoi ją stan zdrowia psychicznego.[1, 6]
Konsultacja psychiatryczna jest wskazana, gdy lęk jest nasilony, długotrwały albo utrudnia codzienne funkcjonowanie. Wizyta u psychiatry nie oznacza automatycznie przyjmowania leków, bo decyzja zależy od sytuacji pacjentki. NICE zaleca, by przy niepewności co do ryzyka konkretnego leku w ciąży zasięgnąć porady specjalisty, najlepiej z perinatalnej, czyli okołoporodowej, opieki psychiatrycznej.[3]
Specjaliści z Poradni Zdrowia Psychicznego w Ciąży i Połogu Centrum Terapii Dialog konsultują kobiety w ciąży i po porodzie w Warszawie oraz online.
FAQ – najczęstsze pytania o propranolol w ciąży
Tak. NHS i UKTIS podają, że propranolol można stosować w ciąży, a o leczeniu decyduje się z lekarzem.[1, 2]
O zwiększeniu dawki decyduje lekarz prowadzący. NHS i NICE wskazują, że w ciąży proponuje się najniższą dawkę, która pomaga, ale zbyt mała dawka też może być niekorzystna.[3, 6] Nie zmieniaj dawki samodzielnie.
Według NHS tak, jeśli dziecko jest zdrowe, ale zawsze po konsultacji z farmaceutą lub lekarzem.[1] Lek przenika do mleka w bardzo małych ilościach i nie są znane działania niepożądane u dzieci karmionych piersią.[1] Gdy dziecko np. gorzej je, nie przybiera na wadze albo jest nietypowo senne lub słabe, trzeba jak najszybciej skontaktować się z lekarzem.[1]
Tak, gdy jest to potrzebne – według NHS proponuje się wtedy najbezpieczniejszy lek w najniższej dawce, która pomaga.[6]
NHS podaje, że nie ma dowodów, by propranolol wpływał na płodność kobiet lub mężczyzn.[1]
Według UKTIS przyjmowanie propranololu przez ojca przed poczęciem lub w okresie poczęcia nie powinno zwiększać ryzyka dla dziecka.[2]
Źródła
- NHS – Pregnancy, breastfeeding and fertility while taking propranolol
- UKTIS (bumps) – Propranolol
- NICE – Antenatal and postnatal mental health: clinical management and service guidance (CG192)
- NHS – About propranolol
- NHS – Common questions about propranolol
- NHS – Mental health in pregnancy
- NHS – Taking propranolol with other medicines and herbal supplements
Powiązane wpisy
Uczucie spuchniętego języka po lurazydonie – co może oznaczać?
Nagły obrzęk języka, warg, ust lub gardła albo trudności z przełykaniem lub oddychaniem to według NHS sygnał, by natychmiast zadzwonić pod numer alarmowy.[1] Gdy spuchnięty język<span class="excerpt-hellip"> […]</span>
Michał Feldman 
Xanax i propranolol – czy można je łączyć?
Xanax i propranolol można przyjmować razem tylko w ramach leczenia zaleconego przez lekarza. W Charakterystyce Produktu Leczniczego (ChPL) Xanaxu podano, że przy jednoczesnym stosowaniu z propranololem<span class="excerpt-hellip"> […]</span>
Michał Feldman 
Kołatanie serca ze stresu – kiedy to objaw lęku?
Kołatanie serca może być jednym z fizycznych objawów stresu i lęku. Nie oznacza to jednak, że każde mocne, szybkie lub nieregularnie odczuwane bicie serca ma podłoże<span class="excerpt-hellip"> […]</span>
Redakcja Centrum Terapii Dialog Lęk w ciąży nie odpuszcza?
Omów leczenie lęku w ciąży z psychiatrą
Specjaliści z Poradni Zdrowia Psychicznego w Ciąży i Połogu pomogą ocenić objawy i bezpiecznie zaplanować leczenie.
Umów konsultację