Dynamika grupy – czym jest i jak grupa wpływa na człowieka?
Dynamika grupy obejmuje złożone procesy i zmiany zachodzące w relacjach między ludźmi, które bezpośrednio kształtują sposób komunikacji, wyłanianie się liderów, podejmowanie decyzji czy powstawanie niepisanych norm. Według klasycznego modelu każdy zespół przechodzi przez kolejne etapy rozwoju – od wstępnej orientacji (forming) i nieuniknionych tarć (storming), aż po ustalanie zasad (norming) oraz efektywne działanie (performing). Wpływ grupy bywa jednak podwójny: z jednej strony potrafi wspierać i osiągać wspólne cele, z drugiej zaś sprzyja ślepemu konformizmowi czy myśleniu grupowemu. Właśnie dlatego w psychoterapii grupowej terapeuta czuwa nad relacjami między uczestnikami, tworząc bezpieczną przestrzeń, w której dzięki doświadczeniom innych osób można zyskać bezcenny wgląd we własne trudności.
Człowiek należy zwykle do wielu grup: rodziny, zespołu w pracy czy grona przyjaciół. Zachowanie człowieka w każdej z nich zależy też od norm, ról i relacji, które się w niej wytworzyły. O tym, jak ktoś odnajduje się w zespole, decyduje nie tylko jego temperament, ale też poczucie bezpieczeństwa w danym środowisku.
Te same procesy można wykorzystać w psychoterapii grupowej, w której relacje między uczestnikami stają się częścią pracy terapeutycznej.
Spis treści:
- Czym jest dynamika grupy?
- Jakie są etapy rozwoju grupy?
- Jak grupa wpływa na opinie i decyzje człowieka?
- Kiedy dynamika grupy pomaga, a kiedy szkodzi?
- Jak dynamikę grupy wykorzystuje psychoterapia grupowa?
- Czy terapia grupowa jest dla mnie?
- Jak Centrum Terapii Dialog wspiera osoby szukające terapii grupowej?
- Najczęstsze pytania o dynamikę grupy
- Źródła
Czym jest dynamika grupy?
Dynamika grupy, nazywana też dynamiką grupową (ang. group dynamics), to procesy, działania i zmiany zachodzące w grupach społecznych, które wpływają na przynależność, komunikację, konflikty, konformizm, podejmowanie decyzji, wpływ, przywództwo, tworzenie się norm i władzę.[1] Tak definiuje ją słownik psychologii APA.
Kurt Lewin używał tego terminu, by podkreślić moc płynnych, stale zmieniających się sił, które cechują grupy ludzi.[1] Dynamiką grupy nazywa się też dziedzinę psychologii badającą grupy i procesy grupowe.[1] Każdy wnosi do grupy własne doświadczenia, dlatego te same zasady mogą u różnych osób wywoływać zupełnie inne reakcje.
Trzecie znaczenie dotyczy psychoterapii: dynamiką grupy nazywa się też podejście w terapii grupowej, które świadomie rozpoznaje i bada procesy zachodzące na poziomie całej grupy terapeutycznej.[1]
Jakie są etapy rozwoju grupy?
Według modelu Bruce’a Tuckmana z 1965 roku grupa przechodzi przez cztery etapy: forming, storming, norming i performing, a w 1977 roku Tuckman i Jensen dodali piąty – adjourning.[2, 5] Tuckman zbudował swój model na podstawie przeglądu 50 artykułów, w dużej części o grupach terapeutycznych i treningowych.[2]
Tabela 1. Etapy rozwoju grupy w modelu Tuckmana[2]
| Etap | Co się dzieje w grupie |
|---|---|
| Forming (kształtowanie się) | orientacja, testowanie i zależność |
| Storming (burza) | opór wobec wpływu grupy i wymagań zadania, konflikt |
| Norming (normowanie) | otwartość na innych, rozwija się poczucie wspólnoty i spójność, powstają nowe standardy i role |
| Performing (działanie) | konstruktywne działanie, role stają się elastyczne i funkcjonalne, energia grupy kieruje się na zadanie |
| Adjourning (rozstanie) | wycofanie się, niepokój związany z rozstaniem, smutek, uczucia wobec prowadzącego i członków grupy |
Tabela opiera się na artykule Tuckmana i jego przedruku z 2001 roku.[2] Tuckman opisał osobno sferę relacji (testowanie i zależność, konflikt, spójność, funkcjonalne role) i sferę zadania (orientacja, emocjonalność, wymiana istotnych opinii, pojawianie się rozwiązań).[2]
Z perspektywy terapeutycznej etap burzy to naturalna część rozwoju grupy, a nie oznaka, że grupa źle funkcjonuje. W modelu Tuckmana po konflikcie przychodzi etap normowania, w którym rozwija się spójność.[2] Dla uczestników terapii to ważna wiadomość, bo początkowe napięcia w grupie mogą prowadzić do głębszych więzi.
Model ma też ograniczenia. Sam Tuckman zaznaczał, że w jego przeglądzie grupy terapeutyczne były nadreprezentowane, a inne rodzaje grup niedoreprezentowane.[2] W przeglądzie z 1977 roku tylko jedno z 22 badań wprost sprawdzało ten model, a autorzy zalecali dalsze badania.[5]
Jak grupa wpływa na opinie i decyzje człowieka?
Grupa wpływa na opinie ludzi m.in. przez konformizm, czyli dostosowywanie własnych ocen i działań do norm grupy.[1] Konformizm może być chwilowym zewnętrznym podporządkowaniem albo trwalszą wewnętrzną akceptacją poglądów grupy.[1] Osobom z silnym lękiem społecznym może być trudniej obstawać przy własnym zdaniu, gdy obawiają się krytyki lub odrzucenia przez resztę grupy.
Poziom konformizmu różni się między kulturami.[6] Metaanaliza Bonda i Smitha, opublikowana w „Psychological Bulletin”, objęła 133 badania z 17 krajów.[6] We wszystkich uczestnicy oceniali długość linii, tak jak w klasycznych eksperymentach Solomona Ascha nad wpływem większości na jednostkę.[6] W krajach kolektywistycznych konformizm był zwykle wyższy niż w indywidualistycznych.[6]
Myślenie grupowe (ang. groupthink) to silne dążenie do jednomyślności, które przeszkadza grupie w skutecznym podejmowaniu decyzji.[1] Zjawisko opisał Irving Janis.[1] Do jego objawów zalicza się:
- pozorną jednomyślność,
- złudzenie niezniszczalności i moralnej racji,
- stronnicze postrzeganie grupy obcej,
- presję interpersonalną,
- autocenzurę,
- nieoptymalne sposoby podejmowania decyzji.[1]
Za przyczyny myślenia grupowego uważa się spójność i izolację grupy, słabe przywództwo oraz stres związany z podejmowaniem decyzji.[1]
Myślisz o terapii grupowej?
Porozmawiaj z psychoterapeutą o pracy w grupie
Umów się na konsultację w Dialogu i sprawdź z psychoterapeutą, czy terapia grupowa będzie dla ciebie odpowiednia.
Kiedy dynamika grupy pomaga, a kiedy szkodzi?
Spójność grupy w terapii grupowej wiąże się z lepszymi efektami leczenia, a w grupie podejmującej decyzje może sprzyjać myśleniu grupowemu.[1, 3] Spójność grupy (ang. group cohesion) to według słownika APA jedność lub solidarność grupy; świadczą o niej m.in. siła więzi łączących członków z grupą, poczucie przynależności i wspólnoty oraz to, jak bardzo członkowie koordynują wysiłki, by osiągać cele.[1] Spójność często uważa się za niezbędną dla skutecznej terapii grupowej.[1]
W metaanalizie Burlingame’a i współpracowników, opublikowanej w czasopiśmie „Psychotherapy”, związek spójności grupy z efektami terapii był umiarkowany (r = 0,26; d = 0,56) w 55 badaniach.[3] Spójność jest najczęściej badanym wymiarem relacji w literaturze o terapii grupowej.[3]
Dynamika grupy w terapii grupowej bywa też trudna. Wśród ograniczeń terapii grupowej NHS wymienia m.in. dominujących uczestników i konflikty, a także dyskomfort przy dzieleniu się osobistymi sprawami w obecności innych.[4]
Jak dynamikę grupy wykorzystuje psychoterapia grupowa?
W psychoterapii grupowej terapeuta zajmuje się dynamiką między uczestnikami i dba o bezpieczną, pełną szacunku atmosferę.[4] Terapia grupowa to podejście, w którym niewielka grupa osób, prowadzona przez przeszkolonego specjalistę, omawia swoje trudności, dzieli się doświadczeniami i wspiera się nawzajem.[4] Terapeuta grupowy prowadzi sesje i pomaga kierować dyskusją.[4]
Do zasad terapii grupowej, które opisał Irvin Yalom, NHS zalicza m.in.:
- uniwersalność – dzielenie się doświadczeniami pokazuje, że nie jest się samemu z trudnościami,
- altruizm – wzajemne wsparcie,
- spójność grupy,
- uczenie się w relacjach między uczestnikami,
- nadzieję, którą daje obserwowanie postępów innych.[4]
W grupie można też zyskać wgląd dzięki perspektywom osób z podobnymi trudnościami.[4] Terapeuta, obserwując zachowania uczestników w kontaktach z innymi, może dawać im ukierunkowaną informację zwrotną.[4]
Siłę związku spójności grupy z efektami terapii zmieniały w metaanalizie Burlingame’a i wsp. m.in. działania prowadzącego zwiększające spójność, nurt terapii, rodzaj grupy, nacisk na interakcje w grupie i liczba sesji.[3]
Czy terapia grupowa jest dla mnie?
Terapia grupowa nie jest dla każdego, dlatego przed dołączeniem do grupy terapeuta zwykle przeprowadza kwalifikację wstępną.[4] Poznaje wtedy historię i obecne trudności, omawia cele, sprawdza, czy grupa jest odpowiednia, i wyjaśnia zasady poufności.[4] Gdy ktoś odczuwa w danej chwili bardzo silny lęk przed mówieniem o sobie przy innych, specjalista może najpierw zaproponować terapię indywidualną.
Według NHS grupy liczą do 15 osób i spotykają się zwykle raz w tygodniu na 1–2 godziny, a udział trwa najczęściej od kilku miesięcy do roku.[4] Terapię grupową stosuje się m.in. przy depresji (w ICD-10 kody F32–F33), lęku uogólnionym (F41.1), zaburzeniu panicznym (F41.0), fobiach (F40), zespole stresu pourazowego (PTSD, F43.1), zaburzeniach odżywiania (F50), zespole nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD, F90) i uzależnieniach (F10–F19).[4, 7]
W metaanalizie Burlingame’a i wsp. z 2016 roku terapia grupowa i indywidualna dawały porównywalne wyniki w 46 badaniach porównujących identyczne leczenie, pacjentów i liczbę sesji.[8]
Jak Centrum Terapii Dialog wspiera osoby szukające terapii grupowej?
W Centrum Terapii Dialog prowadzona jest psychoterapia, także grupowa, dla osób, które doświadczają trudności w relacjach i funkcjonowaniu w grupie. Bezpieczne środowisko grupy pozwala nawiązać więzi z osobami mierzącymi się z podobnymi problemami, a praca terapeutyczna wzmacnia zasoby potrzebne do radzenia sobie z wyzwaniami. To, czy taka forma pomocy będzie odpowiednia, warto najpierw omówić z psychoterapeutą. Gdy trudno zdecydować, od czego zacząć, opiekun ds. psychoterapii pomaga wybrać odpowiedniego specjalistę.
Najczęstsze pytania o dynamikę grupy
Dynamika grupy to procesy i zmiany w grupie, które wpływają m.in. na komunikację, konflikty, decyzje, przywództwo i normy.[1]
Według Tuckmana to forming, storming, norming i performing, a od 1977 roku także adjourning, czyli rozstanie.[2, 5]
Myślenie grupowe to dążenie do jednomyślności tak silne, że utrudnia grupie podejmowanie dobrych decyzji.[1]
Poziom konformizmu różni się między kulturami. W metaanalizie 133 badań z 17 krajów był zwykle wyższy w krajach kolektywistycznych niż w indywidualistycznych.[6]
Tak. W metaanalizie 55 badań spójność grupy wiązała się umiarkowanie z lepszymi efektami terapii.[3]
Do 15 osób, jak podaje NHS; grupa spotyka się zwykle raz w tygodniu na 1–2 godziny.[4]
Bywa bardzo różnie, zwykle od kilku miesięcy do roku.[4]
Nie. Terapeuta zwykle sprawdza w kwalifikacji wstępnej, czy grupa będzie odpowiednia.[4] O szczegółach i zasadach pracy w grupie informuje podczas tej rozmowy.
Źródła
- APA Dictionary of Psychology – group dynamics; groupthink; conformity; group cohesion
- Psychological Bulletin – Tuckman B.W., Developmental Sequence in Small Groups (1965), przedruk w Group Facilitation (2001)
- Psychotherapy – Burlingame G.M., McClendon D.T., Yang C., Cohesion in group therapy: A meta-analysis (2018)
- NHS Waiting Room – Group Therapy
- Group & Organization Studies – Tuckman B.W., Jensen M.A.C., Stages of Small-Group Development Revisited (1977)
- Psychological Bulletin – Bond R., Smith P.B., Culture and conformity: A meta-analysis of studies using Asch’s line judgment task (1996)
- WHO – ICD-10 Version 2019, rozdział V: Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania (F00–F99)
- Psychotherapy – Burlingame G.M. i wsp., Outcome differences between individual and group formats (2016)
Powiązane wpisy
Jak kiedyś leczono depresję?
Kiedyś depresję leczono metodami wynikającymi z ówczesnych wyobrażeń o jej przyczynach: od diety, krwioupustów i ziół, przez egzorcyzmy i zimne kąpiele, aż po XX-wieczne terapie szokowe,<span class="excerpt-hellip"> […]</span>
Jak wyrażać trudne emocje, nie raniąc innych?
Złość, rozczarowanie czy żal są naturalną częścią życia, ale kiedy dochodzą do głosu, łatwo zamienić rozmowę w pole bitwy. Zwykle wpadamy w jedną z dwóch skrajności:<span class="excerpt-hellip"> […]</span>
Kryzys życiowy – czym jest i gdzie szukać pomocy?
Kryzys życiowy to normalna i naturalna reakcja na trudne wydarzenie, wobec którego dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestają wystarczać.[1] W tym czasie najważniejsze jest sięgnięcie po wsparcie<span class="excerpt-hellip"> […]</span>
Myślisz o terapii grupowej?
Porozmawiaj z psychoterapeutą o pracy w grupie
Umów się na konsultację w Dialogu i sprawdź z psychoterapeutą, czy terapia grupowa będzie dla ciebie odpowiednia.
Umów konsultację