Test 15 słów Reya – na czym polega i co mówi o pamięci?
Test 15 słów Reya (RAVLT) to badanie słownej pamięci epizodycznej, czyli tego, jak ktoś zapamiętuje nowe słowa i przypomina je sobie po czasie.[1, 2] Badający pięć razy czyta listę 15 słów, a osoba badana po każdym czytaniu wymienia te, które zapamiętała.[1] Wynik porównuje się z normami, bo zależy między innymi od wieku, wykształcenia i płci.[2] Gdy problemy z pamięcią utrzymują się albo utrudniają codzienne życie, warto zgłosić się do lekarza.[3, 4]
Sam wynik testu nie jest rozpoznaniem. Psycholog lub neuropsycholog ocenia go, biorąc pod uwagę między innymi wiek, wykształcenie, stan zdrowia i nastrój osoby badanej. Dla wielu osób już samo słowo „test” brzmi jak egzamin, który można oblać. Badanie pamięci nie jest jednak egzaminem. Jego celem jest rzetelny obraz tego, jak pamięć działa na co dzień i w czym może potrzebować wsparcia.
Test stosuje się między innymi w ocenie funkcji poznawczych przy otępieniu i w stanach, które mogą je poprzedzać.[1]
Spis treści:
- Czym jest test 15 słów Reya?
- Jak przebiega badanie testem Reya?
- Co mierzy test Reya?
- Jak rozumieć wynik testu Reya?
- Czy test Reya wykrywa chorobę Alzheimera?
- Jak przygotować się do testu Reya?
- Czy test Reya można powtórzyć?
- Kiedy zgłosić się na badanie pamięci?
- Jak Centrum Terapii Dialog pomaga przy problemach z pamięcią?
- FAQ – najczęstsze pytania o test 15 słów Reya
- Źródła
Czym jest test 15 słów Reya?
Test 15 słów Reya, po angielsku Rey Auditory Verbal Learning Test (RAVLT, w części prac AVLT), to szeroko stosowany test pamięci słownej, a dokładniej słownej pamięci epizodycznej.[2] Prace naukowe powołują się przy nim na publikację Reya z 1964 roku.[1] Jest jednym z narzędzi diagnozy neuropsychologicznej.[1]
Test daje kilka wyników, które opisują różne strony pamięci.[1] Jest też wrażliwy na zaburzenia pamięci słownej w różnych chorobach neurologicznych, na przykład w chorobie Alzheimera (w ICD-10 G30).[1] Wersje testu dostępne w internecie nie zastąpią badania u specjalisty, bo nie zapewniają standardowych warunków ani porównania z odpowiednimi normami.
Jak przebiega badanie testem Reya?
W teście Reya osoba badana słucha listy słów i wymienia te, które zapamiętała.[1] W wersji opisanej w badaniu z 2017 roku (Moradi i współpracownicy) wygląda to tak:
- badający czyta na głos listę 15 słów, a osoba badana od razu wymienia tyle, ile zapamiętała,
- listę czyta się w ten sposób łącznie pięć razy (próby 1–5),
- potem badający czyta nową listę 15 słów, tak zwaną listę zakłócającą (lista B), którą osoba badana też od razu odtwarza,
- następnie osoba badana przypomina sobie słowa z pierwszej listy (próba 6),
- po 30 minutach wypełnionych innymi zadaniami jeszcze raz przypomina sobie słowa z pierwszej listy (odroczone przypominanie).[1]
Przy powtórnym badaniu tą samą wersją testu wynik może się poprawić z samej wprawy, o czym piszemy dalej.[5] Niewiele osób zapamiętuje wszystkie 15 słów nawet po pięciu powtórzeniach, więc poczucie, że „poszło słabo”, jest podczas tego badania zupełnie typowe.
Co mierzy test Reya?
Test Reya pokazuje, ile słów ktoś zapamiętał, jak się uczy i ile zapomina po przerwie.[1] Z wyników wylicza się między innymi:
- sumę słów z prób 1–5, która opisuje uczenie się,
- przyrost między próbą 1 a próbą 5,
- zapominanie, czyli różnicę między próbą 5 a przypominaniem po przerwie,
- odsetek zapominania, który opisuje pamięć odroczoną.[1]
Moradi i współpracownicy wybrali do analiz sumę prób 1–5 i odsetek zapominania, bo pokazują one dwie różne strony pamięci epizodycznej: uczenie się i pamięć odroczoną.[1] Dla specjalisty często ważniejszy od samej liczby słów jest wzór wyników: czy ktoś uczy się z próby na próbę, ale szybko zapomina, czy raczej od początku ma trudność z przyswojeniem materiału. Takie różnice mogą podpowiadać różne przyczyny trudności.
Jak rozumieć wynik testu Reya?
Wynik testu Reya ocenia się na tle norm, które uwzględniają wiek, wykształcenie i płeć.[2] W badaniu 244 zdrowych dorosłych z Norwegii i Szwecji w wieku 49–79 lat lepsze wyniki wiązały się z młodszym wiekiem, płcią żeńską i dłuższą edukacją.[2] Autorzy opracowali dla tych krajów własne normy, bo wcześniej często korzystano z norm północnoamerykańskich.[2]
Znaczenie ma też samopoczucie. Metaanaliza z 2014 roku (Rock i współpracownicy) wykazała, że w testach poznawczych CANTAB osoby z depresją (w ICD-10 F32–F33) miały umiarkowane trudności z pamięcią, uwagą i funkcjami wykonawczymi w porównaniu z osobami zdrowymi.[6] Problemy z pamięcią mogą też wynikać ze stresu, lęku i kłopotów ze snem.[4]
Jeden słabszy wynik nie wskazuje automatycznie na konkretną chorobę. Specjalista interpretuje go w kontekście całego obrazu klinicznego. Nie warto też interpretować wyniku samodzielnie na podstawie opisów z internetu. Wynik zależy też od warunków badania. Niewyspanie, ból, silny stres czy niedosłuch mogą zmniejszyć liczbę zapamiętanych słów, dlatego warto powiedzieć badającemu o wszystkim, co tego dnia mogło wpłynąć na koncentrację.
Niepokoi Cię wynik badania pamięci?
Omów badanie pamięci ze specjalistą
Ze specjalistami z Poradni Psychogeriatrii i Zaburzeń Pamięci omówisz wynik testu, problemy z pamięcią i dalszą diagnostykę.
Czy test Reya wykrywa chorobę Alzheimera?
U osób skarżących się na pamięć test może pomóc wcześnie wychwycić chorobę Alzheimera, ale sam jej nie rozpoznaje.[1] Moradi i współpracownicy przytaczają kilka badań, według których obniżone wyniki testu dobrze odzwierciedlają zmiany w mózgu wywołane tą chorobą.[1] Autorzy uznają go więc za skuteczny wczesny wskaźnik tej choroby u osób, które skarżą się na pamięć.[1]
W swoim badaniu autorzy przeanalizowali dane 806 osób: z chorobą Alzheimera, z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi (MCI) oraz zdrowych.[1] Wyniki testu dało się częściowo przewidzieć na podstawie obrazów rezonansu magnetycznego (MRI) mózgu.[1] Na podstawie wyników testu można było też przewidywać przejście MCI w chorobę Alzheimera w ciągu 3 lat, z trafnością porównywalną z markerami z rezonansu.[1]
Postępujące problemy z pamięcią typowe dla choroby Alzheimera najlepiej mierzy się testami neuropsychologicznymi.[1] Rozpoznanie otępienia wymaga jednak szerszej oceny klinicznej. Lekarz zadaje pytania, żeby znaleźć przyczynę kłopotów, a czasem zleca dalsze badania, na przykład obrazowe.[3, 4] Dla osoby badanej i jej rodziny czas oczekiwania na wyniki bywa trudny. Warto pamiętać, że obniżony wynik może mieć wiele przyczyn, a części z nich, np. depresji czy problemów ze snem, da się skutecznie leczyć.[4]
Jak przygotować się do testu Reya?
Do testu Reya nie trzeba się uczyć ani go ćwiczyć, ale warto zadbać o warunki, w których wynik będzie jak najbardziej miarodajny. Przed badaniem warto:
- wyspać się i zjeść posiłek,
- zabrać okulary i aparat słuchowy, jeśli są używane, bo test opiera się na słuchaniu słów i niedosłuch może zaniżyć wynik,
- przynieść listę przyjmowanych leków, bo niektóre z nich mogą wpływać na pamięć i koncentrację,[4]
- powiedzieć badającemu o chorobach, bólu, złym samopoczuciu lub silnym stresie w dniu badania,
- zabrać wyniki wcześniejszych badań pamięci, jeśli były wykonywane.
Czy test Reya można powtórzyć?
Test Reya można powtórzyć, ale przy tej samej wersji pojawia się efekt wprawy, który utrudnia ocenę zmian.[5] Efekt wprawy to poprawa wyniku przy powtarzaniu tego samego testu. Szczególnie przeszkadza to w praktyce klinicznej.[5]
Powtarzanie tej samej wersji testu istotnie poprawia wynik, dlatego powstały wersje alternatywne.[5] Badania zwykle wskazują, że są one równoważne.[5] Takich badań jest jednak niewiele, więc nie należy zakładać, że wszystkie wersje są wymienne.[5]
W badaniu z 2023 roku (Espenes i współpracownicy) powtórne badanie przeprowadzono średnio po 2,55 roku.[2] Rzetelność powtórnego badania była od słabej do dobrej.[2]
Kiedy zgłosić się na badanie pamięci?
Problemy z pamięcią, które się utrzymują albo wpływają na codzienne życie, warto zgłosić lekarzowi.[3, 4] NHS zaznacza, że często nie jest to nic poważnego, ale warto to sprawdzić, bo leczenie może działać lepiej, gdy zacznie się je wcześnie.[3, 4] Lekarz może skierować do specjalisty od pamięci na dokładniejszą ocenę.[3, 4]
Przyczyny nie warto szukać na własną rękę.[3, 4] Często to bliscy pierwsi zauważają zmiany, np. powtarzanie tych samych pytań albo gubienie się w znanych miejscach. Rozmowę o badaniu łatwiej zacząć od wspólnego planu, np. „sprawdźmy to razem”, niż od wyliczania pomyłek.
Jak Centrum Terapii Dialog pomaga przy problemach z pamięcią?
W Centrum Terapii Dialog wynik testu pamięci można omówić w szerszym kontekście: razem z nastrojem, snem, przyjmowanymi lekami i codziennym funkcjonowaniem.
Problemy z pamięcią można omówić ze specjalistami z Poradni Psychogeriatrii i Zaburzeń Pamięci. Badania psychologiczne prowadzą też specjaliści z Centrum Diagnozy Psychologicznej Dialog.
Gdy problemom z pamięcią towarzyszą obniżony nastrój, lęk lub problemy ze snem, można umówić się na konsultację psychiatryczną. Wizyta u psychiatry nie oznacza automatycznie konieczności przyjmowania leków. Leków przeciwlękowych ani przeciwdepresyjnych nie należy samodzielnie rozpoczynać ani odstawiać bez konsultacji z lekarzem. Więcej o przyczynach problemów z pamięcią piszemy w artykule Problemy z pamięcią – przyczyny, objawy i kiedy zgłosić się do lekarza.
Na wizytę warto przyjść z bliską osobą, która pomoże opisać zauważone zmiany.[3, 4] Pomoc dostępna jest też dla opiekunów, którzy chcą porozmawiać o tym, jak wspierać bliskiego z problemami z pamięcią.
FAQ – najczęstsze pytania o test 15 słów Reya
Polega na słuchaniu i przypominaniu słów. Lista 15 słów jest czytana pięć razy, potem pojawia się druga lista, a po przerwie trzeba przypomnieć sobie słowa z pierwszej.[1]
Bada słowną pamięć epizodyczną: to, jak ktoś uczy się nowych słów i ile z nich pamięta po przerwie.[1, 2]
Nie musi. Wynik zależy od wieku, wykształcenia i płci, a umiarkowane trudności z pamięcią w testach poznawczych mają też na przykład osoby z depresją.[2, 6]
Nie sam. Obniżone wyniki mogą być jej wczesnym sygnałem, ale rozpoznanie wymaga szerszej oceny.[1]
Tak. NHS wymienia stres, lęk, depresję i problemy ze snem jako częste przyczyny problemów z pamięcią, które da się leczyć.[4]
Warto się wyspać, zabrać okulary i aparat słuchowy, jeśli są używane, oraz listę przyjmowanych leków.
Np. u specjalistów z Poradni Psychogeriatrii i Zaburzeń Pamięci w Centrum Terapii Dialog. Pierwszym krokiem może być też wizyta u lekarza rodzinnego.[3, 4]
Źródła
- Moradi E. i wsp. – Rey’s Auditory Verbal Learning Test scores can be predicted from whole brain MRI in Alzheimer’s disease, NeuroImage: Clinical (2017)
- Espenes J. i wsp. – Regression-based normative data for the Rey Auditory Verbal Learning Test in Norwegian and Swedish adults aged 49–79, The Clinical Neuropsychologist (2023), streszczenie
- NHS – Memory loss (amnesia)
- NI Direct (serwis rządowy Irlandii Północnej) – Memory loss (amnesia), treść zaadaptowana z NHS
- Hawkins K.A. i wsp. – Alternative forms of the Rey Auditory Verbal Learning Test: a review, Behavioural Neurology (2004), streszczenie
- Rock P.L. i wsp. – Cognitive impairment in depression: a systematic review and meta-analysis, Psychological Medicine (2014), streszczenie
Powiązane wpisy
Problemy z pamięcią – przyczyny, objawy i kiedy zgłosić się do lekarza
Większości osób zdarza się czasem coś zapomnieć.[1, 2] Do lekarza warto się zgłosić, gdy problemy z pamięcią nie mijają albo utrudniają codzienne życie.[1, 2] Przyczyna bywa<span class="excerpt-hellip"> […]</span>
Dorosłe dzieci alkoholików (DDA) – czym jest i jak można sobie pomóc?
DDA, czyli dorosłe dzieci alkoholików, to potoczne określenie osób, które dorastały w rodzinie z problemem alkoholowym. Nie oznacza ono choroby. Według badań osoby te mogą być<span class="excerpt-hellip"> […]</span>
Gaslighting – czym jest, jak go rozpoznać i gdzie szukać pomocy?
Gaslighting to forma manipulacji, po której ktoś zaczyna wątpić we własne spostrzeżenia, pamięć i ocenę sytuacji.[1, 2] Nie jest to diagnoza medyczna, tylko opis zachowań. Badania<span class="excerpt-hellip"> […]</span>
Niepokoi Cię wynik badania pamięci?
Omów badanie pamięci ze specjalistą
Ze specjalistami z Poradni Psychogeriatrii i Zaburzeń Pamięci omówisz wynik testu, problemy z pamięcią i dalszą diagnostykę.
Umów konsultację