Czym jest psychoterapia? Nurty i przebieg terapii
Psychoterapia to leczenie oparte na współpracy i relacji z terapeutą, w którym stosuje się metody wywodzące się z uznanych zasad psychologii, żeby zmieniać zachowania, sposób myślenia i emocje w kierunku ważnym dla danej osoby.[1, 2] Prowadzi się ją w różnych nurtach, między innymi psychodynamicznym, poznawczo-behawioralnym, humanistycznym, systemowym i integracyjnym.[3, 4] Zaczyna się od rozmowy o powodzie zgłoszenia i wspólnego ustalenia celów, a o jej zakończeniu pacjent i terapeuta decydują razem.[2] Żeby z niej skorzystać, nie trzeba mieć rozpoznanej choroby psychicznej.[5]
Kto myśli o pierwszej psychoterapii, może się zastanawiać, czym różni się ona od zwykłej rozmowy, jak wybrać nurt i co dzieje się na sesjach. Przekroczenie progu gabinetu to często krok w stronę lepszego rozumienia siebie, dlatego naturalny niepokój towarzyszący pierwszym spotkaniom jest czymś zupełnie zrozumiałym.[2]
Poniżej opisujemy, czym jest psychoterapia, jakie są jej główne nurty i jak przebiega krok po kroku. Różnice między psychologiem, psychoterapeutą i psychiatrą wyjaśniamy w artykule Terapia psychologiczna – na czym polega i komu pomaga?.
Spis treści:
- Czym jest psychoterapia?
- Czym psychoterapia różni się od rozmowy z bliską osobą?
- Jakie są główne nurty psychoterapii?
- Który nurt psychoterapii jest najlepszy?
- Jaką rolę odgrywa relacja terapeutyczna?
- Jak przebiega psychoterapia? Pierwsza sesja i kontrakt terapeutyczny
- Jak wyglądają kolejne sesje psychoterapii?
- Ile trwa psychoterapia i jak się kończy?
- Czy psychoterapia jest poufna?
- Kiedy zgłosić się na psychoterapię i gdzie szukać pomocy?
- Psychoterapia w Centrum Terapii Dialog
- FAQ – najczęstsze pytania o psychoterapię
- Źródła
Czym jest psychoterapia?
Psychoterapia to świadome i celowe stosowanie metod klinicznych i postaw interpersonalnych, które wywodzą się z uznanych zasad psychologii i mają pomóc ludziom zmienić zachowania, sposób myślenia, emocje lub inne cechy osobiste w kierunku, który uczestnicy terapii uznają za pożądany.[1] Taką definicję przyjęło w 2012 roku Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne (American Psychological Association, APA).[1]
W innym miejscu APA wyjaśnia, na czym polega psychoterapia: to leczenie oparte na współpracy i na relacji z psychologiem.[2] Jej podstawą jest dialog w warunkach, w których można otwarcie rozmawiać z kimś obiektywnym, neutralnym i nieoceniającym.[2] Procedury stosowane w psychoterapii są zweryfikowane naukowo.[2] Zrozumienie mechanizmów stojących za naszymi reakcjami pozwala na stopniową modyfikację wzorców, które przestały nam służyć. Psychoterapia może służyć różnym celom. Zależnie od potrzeb ma przynosić ulgę w objawach i zmianę nawyków, zmniejszać ryzyko kolejnych epizodów objawów, poprawiać jakość życia oraz funkcjonowanie w pracy, szkole i relacjach.[1]
Psychoterapeuta pomaga przepracować nasilające się problemy i trudności, a psychoterapię prowadzi się według określonej metody i zawsze jest ona elementem planu terapeutycznego.[4]
Czym psychoterapia różni się od rozmowy z bliską osobą?
Psychoterapia różni się od rozmowy z bliską osobą tym, że terapeuta pracuje określoną metodą, pozostaje neutralny i nie mówi pacjentowi, co ma zrobić.[2] Psychoterapia nie polega na wysłuchiwaniu zaleceń, tylko na aktywnej współpracy dwóch osób.[2]
W psychoterapii, inaczej niż w rozmowie z bliską osobą:
- terapeuta dobiera technikę i metodę pracy, zamiast doradzać na podstawie intuicji,
- terapeuta nie udziela rad: może pokazać możliwości, ale decyzję podejmuje pacjent,
- najważniejsze są problemy pacjenta, a terapeuta nie opowiada o własnych,
- sprawy omawiane na sesji są objęte tajemnicą, z wyjątkami opisanymi w części o poufności.
Metody psychoterapii są przebadane naukowo. Terapeuta nie mówi, co zrobić w konkretnej sytuacji, na przykład czy się rozwieść albo zmienić pracę.
Swoimi doświadczeniami terapeuta dzieli się tylko wyjątkowo. Nie powinien też wygłaszać własnych opinii światopoglądowych.
Jakie są główne nurty psychoterapii?
Główne nurty psychoterapii to psychoanalityczny i psychodynamiczny, poznawczo-behawioralny, humanistyczny, systemowy oraz integracyjny.[3, 4] Nurty, nazywane też podejściami albo rodzajami psychoterapii, działają jak mapa, która prowadzi terapeutę w rozumieniu człowieka i jego problemów oraz w szukaniu rozwiązań.[3]
APA dzieli podejścia na pięć szerokich kategorii: psychoanalizę i terapie psychodynamiczne, terapię behawioralną, terapię poznawczą, terapię humanistyczną oraz terapię integracyjną.[3] Na liście nurtów w serwisie pacjent.gov.pl jest także systemowa terapia rodzin.[4]
| Nurt | Na czym się skupia | Jak wygląda praca |
|---|---|---|
| Psychoanalityczny i psychodynamiczny | Nieświadome znaczenia i motywy zachowań, uczuć i myśli[3] | Pacjent poznaje siebie, przyglądając się także temu, co dzieje się w relacji z terapeutą; na sesjach można wracać do wczesnych doświadczeń[2, 3] |
| Poznawczo-behawioralny | Myśli i zachowania oraz rola uczenia się w powstawaniu zachowań[3] | Podejście praktyczne: terapeuta może proponować zadania do wykonania między sesjami[2] |
| Humanistyczny | To, że człowiek potrafi wybierać i rozwijać swój potencjał[3] | W terapii skoncentrowanej na kliencie terapeuta nie występuje jako autorytet w sprawie przeżyć klienta; pomaga, okazując troskę i zainteresowanie[3] |
| Systemowy | Problem rozpatrywany na płaszczyźnie rodziny, a nie jednej osoby | Na sesje czasem zapraszana jest cała rodzina |
| Integracyjny | Potrzeby konkretnej osoby[3] | Terapeuta łączy elementy różnych podejść[3] |
Współczesna psychoterapia coraz częściej odchodzi od sztywnego trzymania się jednej szkoły na rzecz elastycznego dopasowania narzędzi do indywidualnej historii pacjenta.
Terapia poznawczo-behawioralna (cognitive behavioral therapy, CBT) jest odmianą terapii behawioralnej i zajmuje się zarówno myślami, jak i zachowaniami.[3] Terapia poznawcza zakłada z kolei, że zmieniając myśli, można zmienić to, jak człowiek się czuje i co robi.[3] Przykładem pracy behawioralnej jest odwrażliwianie, w którym terapeuta pomaga osobie z fobią przez wielokrotny kontakt z tym, co budzi jej lęk.[3]
W nurcie humanistycznym szczególnie wpływowe są trzy rodzaje terapii: skoncentrowana na kliencie, Gestalt i egzystencjalna.[3] Terapia Gestalt kładzie nacisk na świadomość „tu i teraz” i przyjmowanie odpowiedzialności za siebie, a egzystencjalna zajmuje się wolną wolą, samostanowieniem i poszukiwaniem sensu.[3]
Podejścia psychoanalityczne i humanistyczne skupiają się zwykle bardziej na rozmowie niż na działaniu.[2] W praktyce większość terapeutów nie wiąże się z jednym podejściem, tylko łączy elementy kilku i dopasowuje sposób pracy do potrzeb pacjenta.[2, 3]
Który nurt psychoterapii jest najlepszy?
Nie ma jednego najlepszego nurtu psychoterapii: porównania różnych form psychoterapii najczęściej nie wykazują istotnych różnic w skuteczności.[1] W rezolucji APA czytamy, że większość rzetelnych, ustrukturyzowanych psychoterapii ma zbliżoną skuteczność, a na wyniki wpływają też cechy pacjenta i terapeuty.[1]
O tym, jaki rodzaj leczenia ktoś otrzyma, decydują aktualne badania, orientacja teoretyczna terapeuty i to, co najlepiej sprawdza się w sytuacji danej osoby.[2] Brytyjska Narodowa Służba Zdrowia (NHS) dodaje, że rodzaj terapii zależy od tego, z czym człowiek się zgłasza.[5]
Przy wyborze terapeuty ważne jest też, żeby dało się z nim porozumieć, nawiązać dobrą relację i mu zaufać, a podejście, które reprezentuje, odpowiadało pacjentowi.[4]
Przed wyborem można zapytać terapeutę o wykształcenie, doświadczenie kliniczne i doświadczenie w pracy z podobnymi trudnościami.[2] Kluczowe znaczenie ma poczucie bezpieczeństwa, gdyż to ono tworzy przestrzeń do otwartego przyglądania się trudnym doświadczeniom. W Centrum Terapii Dialog możesz bezpłatnie skorzystać ze wsparcia opiekuna ds. psychoterapii. To psycholog, który zna nasz zespół, wysłucha Cię i wskaże najlepszy sposób wsparcia dla Ciebie.
Jaką rolę odgrywa relacja terapeutyczna?
Relacja terapeutyczna jest według APA bardzo ważną częścią tego, co sprawia, że psychoterapia działa; wskazują na to setki badań.[2] Relacja terapeutyczna, nazywana też sojuszem terapeutycznym, to oparta na współpracy więź pacjenta i terapeuty oraz ich zgoda co do celów i zadań leczenia.[1, 2]
Wyniki wielu takich badań zebrała metaanaliza Flückigera i współpracowników z 2018 roku. Objęła 295 niezależnych badań z udziałem ponad 30 000 pacjentów.[6] Korelacja między sojuszem terapeutycznym a wynikiem leczenia wyniosła w niej r = 0,278 dla psychoterapii prowadzonej twarzą w twarz i r = 0,275 dla terapii przez internet.[6] Związek ten utrzymywał się niezależnie od podejścia terapeutycznego, cech pacjentów i kraju.[6]
Wyniki poszczególnych badań były zróżnicowane. Metaanaliza opisuje związek, a nie dowód, że sama relacja powoduje poprawę. Kwestię przyczynowości i ograniczenia badań autorzy omawiają osobno.[6]
Częścią tej relacji jest wspólne ustalanie celów. Jest ono ważne, bo obie strony muszą być zaangażowane w ich osiąganie.[2] Więcej o celach piszemy w artykule Cele psychoterapii – po co chodzić na terapię i co może ona dać?.
Gdy relacja z terapeutą się nie układa, warto najpierw o tym z nim porozmawiać. Jeśli sytuacja się nie poprawia, można zacząć pracę z kimś innym, ale lepiej nie przerywać terapii bez słowa, tylko powiedzieć terapeucie o odejściu i jego powodach.[2]
Myślisz o psychoterapii?
Psychoterapia w Centrum Terapii Dialog
Umów się z psychoterapeutą Dialogu stacjonarnie w Warszawie lub online i porozmawiaj o swoich trudnościach.
Jak przebiega psychoterapia? Pierwsza sesja i kontrakt terapeutyczny
Psychoterapia zaczyna się od rozmowy wstępnej (konsultacji wstępnej), w której terapeuta poznaje powód zgłoszenia i historię pacjenta, a potem obie strony ustalają cele i zasady współpracy.[2] Pierwsza sesja psychoterapii może przebiegać w kilku krokach:
- Sprawy organizacyjne: opłaty, umawianie i odwoływanie wizyt oraz poufność.[2]
- Rozmowa o tym, co skłoniło do zgłoszenia, o historii trudności psychicznych pacjenta i jego rodziny oraz o tym, jak problem wpływa na codzienne życie, na przykład na sen i apetyt.[2]
- Pytania o wsparcie ze strony rodziny, przyjaciół i współpracowników.[2]
- Wspólne ustalenie celów i planu leczenia.[2]
Zebranie wywiadu może zająć więcej niż jedno spotkanie, a tempo opowiadania swojej historii wyznacza pacjent.[2] Jeśli jakiś temat jest zbyt trudny, można powiedzieć, że nie jest się jeszcze gotowym o nim rozmawiać.[2] Do pierwszej sesji nie trzeba się specjalnie przygotowywać.
Kontrakt terapeutyczny to ustalenia, które określają cel leczenia, jego przewidywany czas trwania oraz obowiązki pacjenta i terapeuty.[2] O kontrakcie, czyli zasadach relacji terapeutycznej, rozmawia się zazwyczaj pod koniec pierwszej sesji.
Jak wyglądają kolejne sesje psychoterapii?
Na kolejnych sesjach terapeuta najpierw pomaga doprecyzować, na czym polega trudność, a potem razem z pacjentem szuka innych sposobów myślenia, zachowania i radzenia sobie z uczuciami.[2] Części osób ulgę przynosi już sama możliwość swobodnej rozmowy o problemie.[2] W zależności od nurtu można na sesji ćwiczyć nowe zachowania i wykonywać zadania między spotkaniami.[2] Proces ten wymaga czasu oraz cierpliwości, a praca nad sobą przypomina często budowanie nowych nawyków myślowych i emocjonalnych.
W trakcie terapii pacjent i terapeuta oceniają postępy i sprawdzają, czy cele ustalone na początku nie wymagają zmiany.[2]
Samopoczucie w czasie psychoterapii bywa zmienne. Można czuć się przytłoczonym, bardziej złym, smutnym lub zagubionym niż na początku.[2] Nie oznacza to, że psychoterapia nie działa.[2] Gdy mimo upływu czasu nie widać oznak poprawy, warto omówić to z terapeutą.[2]
Psychoterapia może mieć formę indywidualną, grupową, terapii par albo terapii rodzinnej. Sesje mogą odbywać się osobiście albo online, przez wideo lub telefon.[5]
Ile trwa psychoterapia i jak się kończy?
Sesja psychoterapii trwa według APA zwykle 45–50 minut, a czas całej terapii zależy od rodzaju problemu, historii i celów pacjenta, jego sytuacji życiowej i tempa postępów.[2]
Część osób zaczyna czuć się lepiej po około 6-12 sesjach, a w innych sytuacjach korzyści wymagają roku lub dwóch.[2] Dotyczy to na przykład osób po poważnych urazach psychicznych, z kilkoma problemami naraz albo takich, którym trudno określić źródło trudności.[2]
O zakończeniu psychoterapii pacjent i terapeuta decydują wspólnie, oceniając, czy udało się osiągnąć cele ustalone na początku.[2] Zakończenie nie następuje nagle. Rozmowa o nim zaczyna się zwykle miesiąc lub dwa wcześniej. Po zakończeniu można umówić się na spotkanie kontrolne po kilku tygodniach albo wrócić na pojedynczą sesję przypominającą.[2]
Czy psychoterapia jest poufna?
Tak, psychoterapia jest poufna, a zasady poufności i jej granice terapeuta omawia zwykle na początku współpracy.[2] W polskim prawie o tajemnicy mówi artykuł 50 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Osoby wykonujące czynności wynikające z tej ustawy są obowiązane zachować w tajemnicy wszystko, o czym dowiedzą się w związku z ich wykonywaniem.[7]
Ustawa przewiduje wyjątki, między innymi wobec lekarza sprawującego opiekę nad osobą z zaburzeniami psychicznymi.[7]
Granice tajemnicy bywają też jednym z punktów kontraktu. Uprzedza się w nim pacjentów: jeśli pacjent wyraża myśli samobójcze albo coś zagraża życiu lub zdrowiu jego lub jego bliskich, zgłosi to nawet kosztem tajemnicy zawodowej. Pozostałe sprawy zostają w gabinecie.
Kiedy zgłosić się na psychoterapię i gdzie szukać pomocy?
Na psychoterapię można zgłosić się zarówno z rozpoznanym zaburzeniem, jak i z trudnościami, które nie mają diagnozy. Do skorzystania z psychoterapii nie trzeba mieć rozpoznanej choroby psychicznej.[5] Według NHS terapie rozmową mogą pomagać między innymi przy obniżonym nastroju i zamartwianiu się, w depresji, lęku, fobiach, zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym (OCD) i zaburzeniu stresowym pourazowym (PTSD).[5]
Gdy nie wiadomo, do jakiego specjalisty się udać, można zacząć od psychologa, który pomoże wskazać dalszą drogę.[4] Przy dużym nasileniu objawów i znacznym zaburzeniu funkcjonowania, a także przy myślach samobójczych lub autoagresji należy zgłosić się do psychiatry.[4]
Psychoterapia w Centrum Terapii Dialog
Wybór odpowiedniego miejsca na rozpoczęcie psychoterapii jest równie ważny, jak decyzja o samym podjęciu leczenia. Centrum Terapii Dialog to jedna z najbardziej rozpoznawalnych placówek w Polsce (działająca w Warszawie oraz w formie konsultacji online), która od lat łączy wysoki standard opieki medycznej z indywidualnym podejściem do pacjenta.
Tym, co wyróżnia Centrum Terapii Dialog na tle innych gabinetów, jest ścisła współpraca specjalistów z różnych dziedzin. W zespole znajdują się zarówno certyfikowani psychoterapeuci, jak i lekarze psychiatrzy, psychologowie oraz seksuolodzy. Dzięki temu pacjent ma zapewnioną holistyczną opiekę w jednym miejscu. W sytuacjach, gdy sama psychoterapia wymaga wsparcia farmakologicznego lub pogłębionej diagnostyki, proces ten przebiega płynnie i w stałym porozumieniu między specjalistami.
W Centrum Terapii Dialog pacjenci mogą skorzystać z pomocy psychoterapeutów pracujących w różnych nurtach, takich jak: terapia poznawczo-behawioralna (CBT), terapia schematów, terapia akceptacji i zaangażowania (ACT), terapia psychodynamiczna, terapia humanistyczna, terapia systemowa. Niezależnie od tego, z czym się zmagasz, pomożemy Ci dobrać podejście, w którym poczujesz się najbardziej wysłuchany i zaopiekowany.
Oferta Centrum obejmuje szeroki wachlarz oddziaływań – od psychoterapii indywidualnej dla dorosłych, dzieci i młodzieży, przez terapię par, aż po psychoterapię grupową. Dla osób, które nie mogą dotrzeć do placówki stacjonarnej lub mieszkają za granicą, dostępna jest również terapia online.
FAQ – najczęstsze pytania o psychoterapię
Nie. W psychoterapii stosuje się procedury zweryfikowane naukowo, a terapeuta pozostaje obiektywny, neutralny i nieoceniający.[2] Nie udziela też rad, bo decyzje należą do pacjenta.
Główne nurty to psychoanalityczny i psychodynamiczny, poznawczo-behawioralny, humanistyczny, systemowy oraz integracyjny.[3, 4]
Nie da się wskazać jednego. Według rezolucji APA porównania różnych form psychoterapii najczęściej nie wykazują istotnych różnic, a większość rzetelnych, ustrukturyzowanych psychoterapii ma zbliżoną skuteczność.[1]
Według APA zwykle 45–50 minut.[2]
Nie. Z psychoterapii można korzystać bez rozpoznanej choroby psychicznej.[5]
Tak. Wcześniej warto porozmawiać z obecnym terapeutą o tym, co przeszkadza. Dobrze jest też powiedzieć mu o decyzji i jej powodach, zamiast po prostu przestać przychodzić.[2]
Źródła
- American Psychological Association – Recognition of Psychotherapy Effectiveness (rezolucja, 2012)
- American Psychological Association – Understanding psychotherapy and how it works
- American Psychological Association – Different approaches to psychotherapy
- pacjent.gov.pl – Psycholog, psychoterapeuta czy psychiatra?
- NHS – Talking therapies
- Flückiger C., Del Re A.C., Wampold B.E., Horvath A.O. – The alliance in adult psychotherapy: A meta-analytic synthesis (2018), streszczenie
- Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego – art. 50
Myślisz o psychoterapii?
Psychoterapia w Centrum Terapii Dialog
Umów się z psychoterapeutą Dialogu stacjonarnie w Warszawie lub online i porozmawiaj o swoich trudnościach.
Umów konsultację