Nasilony lęk i senność po guanfacynie (Paxneury) – co mogą oznaczać?

Nasilony lęk i senność mogą być skutkami ubocznymi Paxneury (guanfacyny), niestymulującego leku na ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, ang. attention deficit hyperactivity disorder, w ICD-10 kod F90.0, w ICD-11 kod 6A05).^{[1, 2, 3]} Charakterystyka Produktu Leczniczego (ChPL) zalicza senność do bardzo częstych działań niepożądanych, a lęk, niepokój, bezsenność, budzenie się w nocy i zwiększenie masy ciała do częstych. Senność pojawia się głównie na początku leczenia i zwykle trwa 2–3 tygodnie, czasem dłużej.^[1] Nasilony niepokój, obniżony nastrój i zaburzenia snu, które zaczęły się razem z nowym lekiem, warto zgłosić lekarzowi prowadzącemu. Objawy niepożądane mają szansę zmniejszyć się w ciągu 1–2 tygodni, a jeśli tak się nie stanie, wskazana jest wcześniejsza wizyta kontrolna.

Część osób, które niedawno zaczęły przyjmować Paxneury, zauważa gorsze samopoczucie po włączeniu leku na ADHD. Lęk się nasila, w dzień trudno wstać z łóżka, a w nocy trudno zasnąć. Do tego może dojść przyrost masy ciała, szybsze bicie serca albo kłucie w klatce piersiowej. Gdy w najbliższych dniach czeka ważne wydarzenie, na przykład lot samolotem, pojawia się pytanie, czy to minie, czy można coś doraźnie przyjąć i kiedy skontaktować się z lekarzem.

Guanfacyny nie odstawia się samemu, a leków uspokajających nie dokłada się do niej bez zalecenia lekarza.^[1] Takie objawy potrafią mocno utrudnić codzienne życie. Część z nich ulotka Paxneury opisuje wprost, a część może mieć inne przyczyny, na przykład przewlekły stres. O dawkach i o tym, czy coś zmienić w leczeniu, decyduje lekarz prowadzący.

Czym jest Paxneury (guanfacyna) i komu się go przepisuje?

Paxneury to tabletki o przedłużonym uwalnianiu z guanfacyną, niestymulującym lekiem na ADHD, który ChPL wskazuje u dzieci i młodzieży w wieku od 6 do 17 lat.^[1] Guanfacyna jest wybiórczym agonistą receptora adrenergicznego α2A, czyli pobudza ten receptor, choć jej mechanizm działania w ADHD nie został do końca ustalony.^[1] Guanfacyna jest też znanym lekiem stosowanym w chorobie nadciśnieniowej i może obniżać ciśnienie krwi oraz zwalniać tętno.^[1]

Lek jest przeznaczony dla tej grupy wtedy, gdy leki stymulujące nie są odpowiednie, nie są tolerowane albo nie działają.^[1] Stosuje się go tylko jako część szerszego programu leczenia, który zwykle obejmuje też działania psychologiczne, edukacyjne i społeczne.^[1]

ChPL podaje, że u dorosłych nie określono bezpieczeństwa stosowania ani skuteczności guanfacyny w ADHD.^[1] Jeśli lekarz przepisał Paxneury osobie dorosłej, zna jej stan zdrowia i to on decyduje o dalszym leczeniu. Leku nie należy przerywać bez omówienia tego z lekarzem.^[1] Z psychiatrą zajmującym się ADHD u dorosłych można też porozmawiać w Poradni ADHD u dorosłych.

Efekt leczenia nie zawsze jest natychmiastowy.^[1] Część osób odczuwa poprawę po pierwszym tygodniu, u innych trwa to dłużej.^[1]

Jakie skutki uboczne Paxneury mogą nasilać lęk i pogarszać samopoczucie?

Skutki uboczne Paxneury, które mogą nasilać lęk i pogarszać samopoczucie, to przede wszystkim niepokój, zamartwianie się, przygnębienie, wahania nastroju, bezsenność i senność w ciągu dnia.^[1] Najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym guanfacyny jest senność, która dotyczy 40,6% leczonych.^[1] Dalej są ból głowy (27,4%), zmęczenie (18,1%), ból w nadbrzuszu (12,0%) i sedacja (10,2%), czyli ospałość.^[1]

Ulotka Paxneury dzieli działania niepożądane według tego, jak często się pojawiają.^[1] Wybrane z nich zestawia poniższa tabela:

Tabela 1. Wybrane działania niepożądane Paxneury według częstości.^[1]

Objaw	Jak często według ulotki
Senność, zmęczenie, ból głowy, ból w nadbrzuszu	bardzo często (więcej niż 1 na 10 osób)
Niepokój i rozdrażnienie, zamartwianie się (lęki), przygnębienie, wahania nastroju, brak energii	często (do 1 na 10 osób)
Trudności z zasypianiem, budzenie się w nocy, koszmary senne	często (do 1 na 10 osób)
Zwiększenie masy ciała	często (do 1 na 10 osób)
Wolne bicie serca (bradykardia), niskie ciśnienie, spadek ciśnienia po wstaniu	często (do 1 na 10 osób)
Ból w klatce piersiowej, szybkie bicie serca (częstoskurcz), wzrost ciśnienia, uczucie pobudzenia	niezbyt często (do 1 na 100 osób)

Wśród działań niepożądanych są zarówno senność, jak i trudności z zasypianiem oraz budzenie się w nocy, więc w dzień może dokuczać senność, a w nocy kłopoty ze snem.^[1] Pomaga proste pytanie kontrolne: o której porze objawy są najsilniejsze i o której przyjęto tabletkę? Kilkudniowy zapis takich obserwacji ułatwia lekarzowi ocenę, co łączy się z lekiem. Nie znaczy to jednak, że każdy taki objaw na pewno wynika z leku.

Czy po guanfacynie można przytyć?

Tak. Zwiększenie masy ciała należy do częstych, a zarazem cięższych działań niepożądanych guanfacyny; zgłoszono je u 2,9% leczonych.^[1] W trakcie leczenia lekarz regularnie sprawdza masę ciała, ciśnienie i tętno.^[1] Zmiany masy ciała łatwiej zauważyć, ważąc się o stałej porze, na przykład raz w tygodniu rano.

Czy lęk może mieć inne źródło niż lek?

Tak. Przewlekły stres może zwiększać ryzyko nasilenia objawów lękowych, choć zwykle nie jest ich jedyną przyczyną. Stres może wywoływać niepokój i lęk oraz objawy fizyczne, takie jak ból głowy czy zawroty głowy.^[4] To, co jest skutkiem leku, a co reakcją na sytuację, najlepiej ocenić razem z lekarzem.

Ile trwają senność i gorsze samopoczucie na początku leczenia guanfacyną?

Senność i sedacja po guanfacynie występują głównie na początku leczenia i zazwyczaj utrzymują się przez 2–3 tygodnie, a u części osób dłużej.^[1] Senność, sedacja i niskie ciśnienie szczególnie często pojawiały się w pierwszych tygodniach leczenia, a potem stopniowo ustępowały.^[1] Niektóre cięższe działania niepożądane również częściej pojawiają się na początku leczenia i mogą ustąpić w miarę jego kontynuacji.^[1]

Gdy nasilenie niepokoju, obniżonego nastroju i zaburzeń snu zaczęło się razem z nowym lekiem, warto je zgłosić lekarzowi. Jeśli po 1–2 tygodniach nie ma poprawy, wskazana jest wcześniejsza wizyta kontrolna u lekarza prowadzącego, żeby omówić dalsze postępowanie. Gdy senność utrudnia pracę lub naukę, warto zapytać lekarza o porę przyjmowania tabletki, bo ChPL dopuszcza dawkę rano lub wieczorem.^[1] Samodzielnie nie należy jednak zmieniać ani pory, ani dawki.

Ulotka Paxneury podaje też dłuższą granicę: jeśli po 6 tygodniach nie ma poprawy, jest gorzej albo pacjent jest bardzo śpiący lub ospały, trzeba zwrócić się do lekarza, który może zmienić sposób leczenia.^[1]

W pierwszych tygodniach leczenia warto pamiętać o dwóch informacjach z ChPL:

• guanfacyna może mieć umiarkowany lub silny wpływ na prowadzenie pojazdów, bo może powodować zawroty głowy i senność,^[1]
• w trakcie leczenia zaleca się picie dużej ilości płynów.^[1]

Czy guanfacynę można łączyć z Xanaxem i innymi lekami uspokajającymi?

Guanfacynę łączy się z Xanaxem i innymi lekami uspokajającymi tylko wtedy, gdy zaleci to lekarz, bo senność i sedacja mogą się wtedy sumować.^[1] Chodzi o substancje hamujące ośrodkowy układ nerwowy, m.in. alkohol, leki uspokajające i nasenne, benzodiazepiny, barbiturany i leki przeciwpsychotyczne.^[1] Xanax (alprazolam) należy do benzodiazepin. Senność i zawroty głowy może wywoływać także pregabalina, lek stosowany m.in. w zaburzeniach lękowych uogólnionych (GAD, w ICD-10 kod F41.1).^{[2, 5]}

Ostrożność dotyczy też leków, które obniżają ciśnienie albo zwalniają pracę serca, bo razem z guanfacyną mogą wywołać niedociśnienie i omdlenia.^[1] Jednym z takich leków jest propranolol, który może zwalniać czynność serca.^[6] Dlatego lekarz musi wiedzieć o wszystkich przyjmowanych lekach, zwłaszcza o lekach na ciśnienie, lekach powodujących senność i benzodiazepinach.^[1]

Alprazolam (Xanax) lekarz może zalecić doraźnie i krótkotrwale. Bez takiego zalecenia nie należy go przyjmować. Wskazaniem Xanaxu według ChPL jest krótkotrwałe leczenie objawowe ciężkich, nasilonych stanów lękowych u dorosłych.^[7] Leczenie Xanaxem powinno trwać możliwie najkrócej i nie przekraczać 2–4 tygodni.^[7] Ryzyko uzależnienia rośnie wraz z dawką i czasem stosowania. Szerzej o tym, jak bezpiecznie stosować Xanax i czym różni się od propranololu, pisze artykuł Xanax i propranolol – czy można je łączyć?.

Przy guanfacynie nie należy pić alkoholu, bo może powodować senność lub zawroty głowy.^[1] Trzeba też unikać soku grejpfrutowego, który może zmienić działanie leku.^[1] Jeśli przed podróżą lęk jest bardzo silny, o tym, czy i jaki lek doraźny przyjąć, decyduje lekarz prowadzący.

Ból w klatce piersiowej i szybkie tętno po Paxneury – kiedy to pilne?

Ból w klatce piersiowej wymaga natychmiastowego wezwania pomocy, gdy pojawia się nagle i nie mija, promieniuje do ręki, szyi, żuchwy, brzucha lub pleców albo towarzyszą mu poty, nudności, uczucie oszołomienia lub duszność.^[8] Guanfacyna częściej zwalnia serce i obniża ciśnienie, a szybkie bicie serca i ból w klatce piersiowej ulotka wymienia jako niezbyt częste działania niepożądane.^[1]

Większość bólów w klatce piersiowej nie oznacza nic poważnego i najczęściej nie wynika z problemu z sercem.^[8] NHS opisuje, że ostry, ciągły ból wywołany zmartwieniem lub stresem, z szybszym biciem serca, poceniem się i zawrotami głowy, może mieć związek z lękiem (w ICD-10 kody F40–F41), depresją (F32–F33) albo napadem paniki (zaburzenie paniczne, F41.0).^{[2, 8]} Mimo to nie należy stawiać sobie diagnozy samodzielnie.^[8] Pomocne może być pytanie kontrolne: czy ból pojawił się nagle i towarzyszą mu inne objawy, czy narasta razem z napięciem?

Natychmiast trzeba wezwać pomoc pod numerem alarmowym, gdy:

• nagły ból lub ucisk w klatce piersiowej, który może przypominać ściskanie, pieczenie albo niestrawność, nie mija,
• ból promieniuje do ręki, szyi, żuchwy, brzucha lub pleców,
• bólowi towarzyszą poty, nudności, uczucie oszołomienia lub duszność.^[8]

Natychmiast należy skontaktować się z lekarzem prowadzącym przy ospałości, zawrotach głowy, spowolnionym biciu serca, zasłabnięciu lub utracie przytomności.^[1] Przy utracie przytomności potrzebna jest pilna pomoc i należy zadzwonić pod numer alarmowy. Do lekarza trzeba się zgłosić także wtedy, gdy ból w klatce piersiowej pojawia się i znika albo gdy szybko mija, ale nadal budzi niepokój.^[8]

Kiedy skontaktować się z lekarzem prowadzącym przed planowaną wizytą?

Z lekarzem prowadzącym warto skontaktować się przed planowaną wizytą, gdy objawy po włączeniu guanfacyny nie słabną, nasilają się albo pojawiają się objawy alarmowe. Leczenie można zmienić, ale decyzję podejmuje lekarz.

Wcześniejszego kontaktu wymagają:

• lęk, obniżony nastrój i zaburzenia snu, które nie zmniejszają się po 1–2 tygodniach,
• pogorszenie samopoczucia, bardzo duża senność albo brak poprawy po 6 tygodniach,^[1]
• omdlenie, zasłabnięcie, zawroty głowy, spowolnione bicie serca lub ospałość – wtedy natychmiast, a przy utracie przytomności pod numer alarmowy,^[1]
• niepokojące myśli, w tym myśli samobójcze – zawsze i od razu.^[1]

U osób leczonych guanfacyną zgłaszano zachowania samobójcze, dlatego ChPL zaleca obserwację, także na początku leczenia, przy zmianie dawki i przy odstawianiu leku.^[1] Niepokojące myśli i uczucia warto zgłaszać lekarzowi lub innemu pracownikowi ochrony zdrowia w każdej chwili.^[1]

Przy pogorszeniu stanu psychicznego lekarz może doraźnie zmienić leczenie, na przykład zwiększyć dawkę leku przeciwlękowego, który pacjent już przyjmuje. O ewentualnej zmianie leczenia decyduje lekarz. Samemu nie należy jednak ani zmieniać dawek, ani przerywać leczenia. Nagłe odstawienie guanfacyny może podnieść ciśnienie krwi i przyspieszyć tętno.^[1] Przy kończeniu leczenia dawkę zmniejsza się stopniowo.^[1]

Co zrobić, gdy lęk narasta mimo leczenia, a do wizyty zostało kilka dni, opisuje artykuł Nasilający się lęk mimo leczenia – co robić do wizyty u lekarza?.

Jak Centrum Terapii Dialog wspiera osoby z nasilonym lękiem i kłopotami ze snem w trakcie leczenia ADHD?

Specjaliści z Centrum Terapii Dialog wspierają osoby z nasilonym lękiem i kłopotami ze snem w trakcie leczenia ADHD. Pomagając ocenić objawy i zaplanować dalsze postępowanie. Na konsultacji z psychiatrą można omówić niepokojące objawy, przyjmowane leki i plan leczenia, także podczas wizyty online. O lęku i napięciu można porozmawiać ze specjalistami z Poradni Nerwic i Lęku, a o ADHD u dorosłych z ekspertami z Poradni ADHD u dorosłych. Wizyty odbywają się stacjonarnie w Warszawie i online.

FAQ – najczęstsze pytania o skutki uboczne Paxneury

Źródła

1. EMA – Paxneury (guanfacyna), Charakterystyka Produktu Leczniczego i ulotka
2. WHO – ICD-10 Version 2019, rozdział V: Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania (F00–F99)
3. WHO – ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics (2025-01), 6A05 Attention deficit hyperactivity disorder
4. NHS – Stress (Every Mind Matters)
5. EMA – Lyrica (pregabalina), Charakterystyka Produktu Leczniczego i ulotka
6. Rejestr Produktów Leczniczych – Propranolol WZF (propranolol), Charakterystyka Produktu Leczniczego
7. Rejestr Produktów Leczniczych – Xanax, Charakterystyka Produktu Leczniczego
8. NHS – Chest pain