Najnowsze metody leczenia ADHD u dorosłych – co działa?

Skuteczne leczenie ADHD u dorosłych wymaga elastycznego połączenia psychoterapii, farmakoterapii, modyfikacji codziennych nawyków oraz rozsądnych dostosowań w pracy czy na uczelni, dopasowanych bezpośrednio do tego, jak objawy utrudniają codzienne funkcjonowanie. Przełomowa metaanaliza 113 badań z udziałem blisko 15 tysięcy pacjentów, opublikowana w 2025 roku na łamach „The Lancet Psychiatry”, rzuca nowe światło na faktyczną skuteczność poszczególnych metod. W perspektywie krótkoterminowej jedynie leki stymulujące oraz atomoksetyna przynosiły wyraźne złagodzenie głównych trudności w zgodnej ocenie zarówno chorych, jak i lekarzy. Z kolei popularne interwencje niefarmakologiczne w tym terapia poznawczo-behawioralna (CBT), uważność, psychoedukacja, trening funkcji poznawczych dawały zauważalną przewagę nad placebo wyłącznie w oczach specjalistów. Warto przy tym pamiętać, że bezpieczny i celowany dobór leków zawsze pozostaje zadaniem lekarza psychiatry, który pomaga znaleźć równowagę między medycznym wsparciem a pracą nad własnymi nawykami.

Łatwe rozpraszanie się, gubienie kluczy czy trudność z kończeniem zadań należą do objawów nieuwagi, które mogą mieć dorośli z ADHD. Gdy takie trudności wpływają na naukę, pracę albo relacje, dobrze jest poszukać wsparcia, bo ADHD u dorosłych można rozpoznać i leczyć. Wiele osób latami słyszy, że jest „leniwa” albo „roztargniona”, i dopiero diagnoza w dorosłości pozwala spojrzeć na te trudności inaczej. Dla części z nich już samo rozpoznanie przynosi ulgę.

Przy najnowszych metodach leczenia ADHD warto pamiętać, że „nowe” nie zawsze znaczy „lepiej przebadane”. Spośród 113 badań uwzględnionych w metaanalizie z 2025 roku neurostymulacji i neurofeedbacku dotyczyło tylko 10, z udziałem 194 osób.^[1]

Czym jest ADHD u dorosłych i jak się objawia?

ADHD (ang. attention deficit hyperactivity disorder), czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, to zaburzenie, którego objawy dotyczą skupiania uwagi, poziomu energii i kontroli impulsów. W klasyfikacji ICD-10 Światowej Organizacji Zdrowia ADHD mieści się w kodzie F90.0, czyli w zaburzeniach aktywności i uwagi (ang. disturbance of activity and attention) z grupy zaburzeń hiperkinetycznych F90.^[2] W nowszej klasyfikacji ICD-11 ADHD ma kod 6A05.^[3]

Do objawów nieuwagi u dorosłych należą:

• łatwe rozpraszanie się lub zapominanie,
• trudność z organizacją czasu,
• trudność z wykonywaniem poleceń lub kończeniem zadań,
• częste gubienie rzeczy, np. portfela, telefonu czy kluczy.

Nadruchliwość i impulsywność mogą się przejawiać jako:

• dużo energii albo niepokój ruchowy,
• duża gadatliwość lub przerywanie rozmów,
• szybkie decyzje podejmowane bez zastanowienia nad skutkami.^[4]

Większość osób z ADHD ma objawy obu rodzajów, a część tylko jednego. NHS podaje, że objawy zwykle zaczynają się przed 12. rokiem życia.^[4] U kobiet ADHD rozpoznaje się prawdopodobnie rzadziej niż u mężczyzn, być może dlatego, że częściej mają one objawy nieuwagi, które trudniej zauważyć niż nadruchliwość.

Przyczyna ADHD nie zawsze jest znana. ADHD może wynikać z różnic genetycznych i często występuje rodzinnie. Wiąże się z nim też m.in. urodzenie przed 37. tygodniem ciąży, padaczka, uraz mózgu i spektrum autyzmu.^[4] Szerzej o objawach i przyczynach pisze artykuł ADHD u dorosłych – objawy, przyczyny i leczenie ADHD.

Jak wygląda leczenie ADHD u dorosłych?

Leczenie ADHD u dorosłych dobiera się do objawów i do tego, jak bardzo utrudniają one życie. Nie każda osoba z ADHD potrzebuje lub chce przyjmować leki, żeby radzić sobie z objawami. Wiele osób z ADHD przez lata wypracowało własne sposoby radzenia sobie, a niektóre swoje cechy, np. nieszablonowe spojrzenie na problemy czy dużo energii do działania, potrafi wykorzystać jako atut.

Plan leczenia może łączyć:

• leki, które włącza i monitoruje specjalista od ADHD,
• psychoterapię, np. terapię poznawczo-behawioralną (CBT),
• codzienne nawyki, takie jak ruch, sen i regularne posiłki,
• dostosowania w pracy lub na uczelni.^[4]

Osoby z ADHD mogą często mieć też depresję (w ICD-10 F32–F33), lęk (F40–F41), uzależnienia (F10–F19) lub trudności w uczeniu się, np. dysleksję.^{[4, 5]} Współwystępujące trudności mają znaczenie dla leczenia, ponieważ lęk i depresja mogą nasilać objawy ADHD.^[4] W praktyce plan często łączy kilka elementów i warto traktować go jako coś, co się dopracowuje. To, co pomaga na początku, po kilku miesiącach może wymagać zmiany.

Jakie leki na ADHD stosuje się u dorosłych?

Do leków, które mogą pomagać dorosłym z ADHD, NHS zalicza metylofenidat i lisdeksamfetaminę, a włączać i monitorować je musi specjalista od ADHD.^[4] Metylofenidat należy do leków pobudzających (stymulujących), a atomoksetyna do leków niestymulujących.

Ulotka dla pacjenta podaje, że atomoksetyna zwiększa ilość noradrenaliny w mózgu, nie jest lekiem stymulującym i dlatego nie uzależnia.^[6] Na pełną poprawę objawów może być potrzebne kilka tygodni od rozpoczęcia leczenia.^[6] Atomoksetyna jest wskazana w ADHD także u dorosłych jako element kompleksowego programu leczenia – tak podaje Charakterystyka Produktu Leczniczego (ChPL) Auroxetynu.^[7] O nudnościach i osłabieniu, które mogą się przy niej pojawić, pisze artykuł Nudności i osłabienie po atomoksetynie (Auroxetyn) – co mogą oznaczać?

Pierwszy lek nie zawsze okazuje się właściwy i czasem trzeba spróbować więcej niż jednego.^[4] O dawce, zmianie leku i jego odstawieniu decyduje lekarz prowadzący. Lek nie nauczy planowania ani nie zmieni nawyków, ale wielu osobom może ułatwić rozpoczęcie takich zmian. Dlatego leczenie farmakologiczne często łączy się z pracą nad codziennymi strategiami.

Leczenie wymaga też regularnych kontroli. Przy atomoksetynie ciśnienie tętnicze i tętno sprawdza się po każdej zmianie dawki, a potem co najmniej co 6 miesięcy.^[7] Według ChPL w czasie leczenia metylofenidatem zaleca się niespożywanie alkoholu, bo może on nasilać działania niepożądane leku na ośrodkowy układ nerwowy.^[8]

Metylofenidat może powodować niewielki wzrost ciśnienia krwi i tętna, dlatego lekarz zwykle mierzy je co 6 miesięcy.^[9] Z lekarzem trzeba się od razu skontaktować, gdy w czasie leczenia metylofenidatem pojawi się szybkie lub nieregularne bicie serca albo zmiana nastroju, np. drażliwość, lęk czy napięcie.^[9] Ból w klatce piersiowej, objawy udaru (opadanie jednej strony twarzy, osłabienie jednej strony ciała, niewyraźna mowa), drgawki oraz myśli o skrzywdzeniu siebie lub innych to sytuacje, w których należy zadzwonić pod numer alarmowy.^[9]

Czy psychoterapia i uważność pomagają przy ADHD?

Psychoterapia, np. terapia poznawczo-behawioralna (CBT), i uważność mogą być zalecane dorosłym z ADHD, ale w metaanalizie z 2025 roku ich wpływ na główne objawy był mniej pewny niż wpływ leków.^{[1, 4]} Terapia poznawczo-behawioralna pomaga zmieniać sposób myślenia i działania, a pacjent między sesjami ćwiczy to, czego się nauczył. Pomocne mogą być także ćwiczenia uważności (ang. mindfulness). Uważność polega na utrzymywaniu uwagi na chwili obecnej bez oceniania i jest umiejętnością, którą można wyćwiczyć przez regularną praktykę.

Terapia osób z ADHD może się odbywać indywidualnie albo w grupie, a ADHD należy do trudności, przy których stosuje się terapię grupową.^[10] W praktyce terapia przy ADHD często skupia się na bardzo konkretnych sprawach: planowaniu dnia, odkładaniu zadań na później, radzeniu sobie z frustracją czy z poczuciem winy po latach niepowodzeń. To obszary, których leki same nie rozwiążą.

Wyniki badań są tu mniej jednoznaczne niż przy lekach. CBT, uważność i psychoedukacja zmniejszały objawy ADHD w ocenie klinicystów, ale nie w ocenie samych pacjentów.^[1] Efekty metod niefarmakologicznych różniły się w zależności od tego, kto oceniał objawy.^[1] Różnica między oceną pacjentów i klinicystów może oznaczać, że zmiany są subtelne albo dotyczą obszarów, których skale objawów nie mierzą dobrze, np. radzenia sobie z codziennymi obowiązkami.

Co mówią najnowsze badania o metodach leczenia ADHD?

W metaanalizie z 2025 roku główne objawy ADHD u dorosłych zmniejszały w krótkim okresie, zarówno w ocenie pacjentów, jak i klinicystów, tylko leki stymulujące i atomoksetyna.^[1] Metaanaliza Ostinelli i współpracowników, opublikowana w „The Lancet Psychiatry”, to zbiorcze opracowanie wyników 113 badań z randomizacją (RCT) z udziałem 14 887 dorosłych.^[1] Zestawiono w niej leki, terapie psychologiczne oraz neurostymulację i neurofeedback. Badacze porównywali, jak po około 12 tygodniach zmieniły się główne objawy ADHD w ocenie samych pacjentów i w ocenie klinicystów.^[1]

Metoda	Mniej objawów w ocenie pacjentów	Mniej objawów w ocenie klinicystów	Akceptowalność w porównaniu z placebo
Leki stymulujące	tak	tak	podobna
Atomoksetyna	tak	tak	gorsza
Terapia poznawczo-behawioralna (CBT)	nie wykazano	tak	podobna
Trening poznawczy	nie wykazano	tak	podobna
Uważność	nie wykazano	tak	podobna
Psychoedukacja	nie wykazano	tak	podobna
Przezczaszkowa stymulacja prądem stałym (tDCS)	nie wykazano	tak	podobna

Akceptowalność w tabeli oznacza to, jak często osoby badane przerywały leczenie.^[1] Atomoksetynę i guanfacynę przerywano częściej niż placebo, a pozostałe metody nie różniły się pod tym względem od placebo.^[1]

Wyniki mają ograniczenia. Pewność dowodów oceniono jako od bardzo niskiej do umiarkowanej.^[1] Leki nie poprawiały innych ważnych wyników, takich jak jakość życia, a skutki leczenia w dłuższym okresie są słabo zbadane.^[1]

Co z neurofeedbackiem i neurostymulacją?

Badań nad neurofeedbackiem i neurostymulacją u dorosłych z ADHD jest niewiele: w metaanalizie z 2025 roku dotyczyło ich tylko 10 ze 113 badań, z udziałem 194 osób.^[1] Stymulacja mózgu polega na pobudzaniu wybranych obszarów mózgu prądami elektromagnetycznymi, a jedną z jej form jest tDCS. Spośród badanych metod tego typu przezczaszkowa stymulacja prądem stałym (tDCS) okazała się lepsza od placebo, ale tylko w ocenie klinicystów.^[1]

Co można robić na co dzień, żeby łatwiej radzić sobie z ADHD?

Regularny ruch, wystarczająca ilość snu i zbilansowane posiłki o stałych porach to rzeczy, które osoba dorosła z ADHD może zrobić dla siebie obok leczenia.^[4] Według NHS ruch pomaga też zmniejszać objawy lęku i depresji, a te mogą nasilać objawy ADHD.^[4]

Przy śnie pomaga stała pora kładzenia się spać, cicha i ciemna sypialnia oraz rezygnacja z ekranów, kofeiny, cukru i alkoholu przed snem.^[4]

W pracy lub na uczelni można poprosić o zmiany, które ułatwiają radzenie sobie z ADHD, np.:

• stanowisko dostosowane do własnych potrzeb, w cichym miejscu,
• polecenia na piśmie, a nie tylko ustne,
• pomoc innej osoby w planowaniu i porządkowaniu zadań.^[4]

Zmiany w nawykach i w pracy wspierają leczenie, ale nie zastępują diagnozy ani konsultacji ze specjalistą. Zamiast wprowadzać wszystkie zmiany naraz, lepiej zacząć od jednej, np. stałej pory snu albo zapisywania zadań w jednym miejscu. Przy ADHD zbyt ambitny plan łatwo porzucić, a małe, konkretne kroki częściej zostają na dłużej.

Kiedy zgłosić się do specjalisty i jak wygląda ocena ADHD?

Do lekarza warto się zgłosić, gdy objawy ADHD wpływają na naukę, pracę lub relacje.^[4] Osoby, u których ADHD rozpoznano w dzieciństwie, a w dorosłości nadal potrzebują pomocy z objawami, mogą porozmawiać z lekarzem o skierowaniu do specjalisty.^[4]

Ocenę prowadzi specjalista od ADHD, np. psychiatra. Pyta o historię objawów, zwłaszcza o to, czy zaczęły się w dzieciństwie i jak wpływały na funkcjonowanie w szkole. Rozmowa obejmuje też pracę i naukę, relacje z rodziną i przyjaciółmi oraz przebyte choroby, w tym problemy ze zdrowiem psychicznym.

Specjalista może chcieć porozmawiać z kimś, kto dobrze zna badaną osobę, np. z członkiem rodziny albo bliskim przyjacielem. Bierze też pod uwagę inne stany o podobnych objawach, takie jak spektrum autyzmu (F84), zespół Tourette’a (F95.2) czy zaburzenia lękowe.^[5]

Z wizytą nie warto czekać, gdy obok trudności z uwagą pojawia się przygnębienie albo silny lęk, bo osoby z ADHD mogą częściej mieć lęk i depresję i mają wyższe ryzyko samobójstwa.

Jak Centrum Terapii Dialog pomaga dorosłym z ADHD?

W Centrum Terapii Dialog osoba dorosła z podejrzeniem ADHD może przejść diagnozę, rozpocząć leczenie i dostać wsparcie w codziennym radzeniu sobie z objawami. Specjaliści z Poradni ADHD u dorosłych pomagają w diagnozie, doborze leków i regularnych kontrolach, a diagnozę psychologiczną można przejść w Centrum Diagnozy Psychologicznej Dialog. W psychoterapii można pracować nad planowaniem, odkładaniem zadań, emocjami i relacjami, a także nad lękiem czy obniżonym nastrojem, które często towarzyszą ADHD. Gdy trudno zdecydować, od czego zacząć, opiekun ds. psychoterapii pomaga wybrać odpowiedniego specjalistę. Wizyty odbywają się stacjonarnie w kilkunastu placówkach w Warszawie oraz online, co umożliwia skorzystanie z pomocy osobom z całej Polski.

Najczęstsze pytania o leczenie ADHD u dorosłych

Źródła

1. The Lancet Psychiatry – Ostinelli i wsp., Comparative efficacy and acceptability of pharmacological, psychological, and neurostimulatory interventions for ADHD in adults (2025), streszczenie w PubMed
2. WHO – ICD-10 Version:2019, F90 Hyperkinetic disorders
3. WHO – ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics (2025-01), 6A05 Attention deficit hyperactivity disorder
4. NHS – ADHD in adults
5. WHO – ICD-10 Version 2019, rozdział V: Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania (F00–F99)
6. Mylan – Atomoxetine 40 mg Capsules, ulotka dla pacjenta (emc)
7. Rejestr Produktów Leczniczych – Auroxetyn (atomoksetyna), Charakterystyka Produktu Leczniczego
8. Rejestr Produktów Leczniczych – Medikinet CR (metylofenidat), Charakterystyka Produktu Leczniczego
9. NHS – Side effects of methylphenidate for adults
10. NHS Waiting Room – Group Therapy